مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 90 2026 03 14 An Examination of Urban Planning and Architectural Attribues in the Mahdavi Utopia تحلیل شاخصه‌های شهرسازی و معماری در آرمان‌شهر مهدوی 55 84 244390 FA محمد مهدی حاجیلوئی محب استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0002-3402-9528 مژگان احمدی دانش‌آموخته سطح چهار و پژوهشگر مرکز پژوهشی حوزه علمیه خواهران همدان Journal Article 2026 01 19 Aspirations toward utopia across various fields invigorate humanity and illuminate promising pathways. The quest for either discovering or creating a city conducive to healthy living is a pivotal element of these aspirations. Achieving a systematic urban environment that embodies architectural solutions catering to the material and spiritual needs of individuals is contingent upon profound understanding and the engagement of skilled and adept administrators. The present study aims to clarify the parameters and domains of urban planning and architecture during the Mahdavi (Occultation) period situated within the utopian governance framework of the Mahdi. To this end, the investigation is organized according to a descriptive-analytic method and relies on religious sources and selected non-canonical literature pertinent to the architecture and associated aspects of urban management. The findings indicate that in the virtuous city of the Occultation era, it is indeed feasible to develop an urban setting that embodies all ideal traits and is devoid of shortcomings. These features can be categorized and examined within two key areas: First section: the visible and tangible aspects of urban planning and architecture, which include: (i) urban growth and development; (ii) eradication of dilapidated structures; (iii) enhancement of water distribution systems; (iv) advancements in road infrastructure. Second section: The intrinsic identity and prevailing ethos of urban planning and architecture, characterized by a focus on justice and ethics, supplemented by necessary conditions and illustrative examples such as: (i) demolition of houses that encroach upon neighboring properties; (ii) elimination of protruding balconies and eaves; (iii) reformation of property ownership systems; (iv) implementation of traffic regulations aligned with road enhancement." <span lang="AR-SA">«آرمان‌خواهی» در عرصه‌های گوناگون، آدمی را به تکاپو وا‍‌ می</span><span lang="FA">‌دارد</span><span lang="AR-SA"> و افق‌های روشنی را به سوی او می‌گشاید. یافتن یا ساختن شهری برای زیست سالم، از جمله این آرمان‌هاست. رهیافت به شهری نظام‌مند و برخوردار از معماری متناسب با نیازهای مادی و معنوی انسان</span><span lang="FA">؛</span><span lang="AR-SA"> تنها در پرتو آگاهی کامل و بهره‌گیری از مدیران صالح و کارآمد میسور است. پژوهش حاضر با هدف تبیین شاخصه‌ها و ساحت‌های شهرسازی و معماری عصر ظهور در آرمان‌شهر حکومت مهدوی سامان یافته است. بدین‌رو، با روش توصیفی-تحلیلی و مراجعه به منابع دینی و برخی متون نونگاشت در عرصه معماری و مؤلفه‌های مرتبط ساماندهی شده است. یافته‌ها نشان می دهد که می‌توان در مدینه فاضله عصر ظهور، به شهری با همه شاخصه‌های مطلوب و به دور از کاستی‌ها دست یافت. این ویژگی‌ها در دو ساحت قابل دسته‌بندی و تحلیل است: </span> <span lang="AR-SA">بخش اول: «جلوه بیرونی و ظاهری» شهرسازی و معماری بوده که تبلورهای بیرونی آن عبارتند از: «آبادانی و عمران - گسترش شهرها - برطرف کردن ویرانی‌ها - توسعه شبکه آبرسانی - گسترش راه‌سازی». </span> <span lang="AR-SA">بخش دوم: هویت درونی و روح حاکم بر شهرسازی و معماری است که همان «عدالت‌محوری و اخلاق‌مداری» است؛ ضمن برخورداری از الزامات و مصادیقی مانند «تخریب خانه‌های مشرف به خانه همسایه‌ها - برداشتن بالکن‌ها و ناودان‌ها - اصلاح وضعیت مالکیت - وضع قوانین عبور و مرور در کنار توسعه راه‌ها».</span> https://www.entizar.ir/article_244390_18c8a591c51abcbaf3c2f05224f4cd51.pdf