مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 05 22 An Investigation into Shaykh al-Tusi’s Methodology in Addressing the Doubts of the Waqifiyya based on Kitab al-Ghayba کاوشی در روش‌شناسی شیخ طوسی در مواجهه با شبهات واقفیه براساس کتاب الغیبه 5 32 234443 FA سیدضیاءالدین علیانسب گروه قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه (ع)، قم، ایران 0000-0001-5939-8795 اشرف محمدی دانشجوی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه؟عها؟، ایران، قم. Journal Article <span style="font-size: 13.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">The genuine doctrine of Mahdism is underpinned by a robust and historically established foundation, with a history that extends for approximately 1400 years. However, throughout the course of Islamic history, a considerable number of Muslims have strayed from the authentic path due to the influence of various divergent sects. One notable group is the Waqifiya, comprising Shi‘a adherents of Imam Musa al-Kazim (peace be upon him), who, following his martyrdom, accepted the assertions made by some of his former representatives concerning his Mahdism and leadership, thereby submitting to their dominion. In light of these divergent movements, scholars from the Imami school have produced a multitude of writings to defend Shi‘a doctrines and to counter the challenges presented, thus facilitating the guidance of many individuals who were in a state of confusion. Among these scholars, Shaykh Tusi is particularly distinguished for his considerable contributions in this regard. In various sections of his writings, he has elucidated the errors of movements claiming Mahdism. <span style="font-size: 13.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">Considering the historical recurrence and dissemination of such uncertainties through various periods, an understanding of his method of addressing these questions may function as a relevant framework in the modern context. This research seeks to explore Shaykh Tusi’s strategy for responding to the uncertainties posed by the Waqifiya movement, employing library resources and a descriptive-analytical approach. <span style="font-size: 13.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">The results reveal that Shaykh Tusi implemented a multifaceted strategy that resonates with the persuasive nature of the Qur’anic verse 125 from Surah al-Nahl. His methodology incorporates three fundamental components within the sphere of religious convictions: <span dir="RTL" style="font-size: 13.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;"> <span style="font-size: 13.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">Accepted principles (appealing to commonly acknowledged foundations), Empirical evidence (referencing tangible and historical proofs), and Established doctrines (relying on religious beliefs agreed upon by consensus). <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: w_Hasoob; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">آموزه اصیل «مهدویت»، دارای پشتوانه‌ای قوی و متقن و پیشینه‌ای درحدود 1400سال است. با این حال، تعداد قابل توجهی از مسلمانان در طول تاریخ اسلام، تحت تأثیر جریان‌های انحرافی، از مسیر حق، منحرف گشته‌اند. ازجمله‌ی این جریان‌های انحرافی، واقفیه است. واقفیه، گروهی از شیعیان امام کاظم ؟ع؟ بودند که پس از شهادت ایشان، ادعای تعدادی از وکلای سابق امام، درباره مهدویت و قائمیت حضرت را پذیرفته و به رهبری آنان، گردن نهادند. فقیهان امامیه، در مواجهه با جریان‌های منحرفی چون واقفیه، با تألیف کتاب‌های متعدد، به دفاع از عقایدشیعه و توجیه شبهات مطرح شده، پرداختند و زمینه هدایت بسیاری از افراد متحیر را فراهم آورند. شیخ طوسی، از جمله عالمان برجسته‌ای است که در این زمینه تلاش‌های مؤثری انجام داده است. ایشان در فصول متعددی از کتاب‌های خویش، به روشنگری درباره انحراف جریان‌های مدعی مهدویت، پرداخته است. با درنظرگرفتن تکرار و بسط شبهات در دوره‌های مختلف، طبیعی است که آشنایی با روش پاسخ گویی ایشان، بتواند به عنوان الگویی کاربردی در عصرحاضر، مورد استفاده قرارگیرد. نگارنده در این نوشتار تلاش کرده با بهره گیری از منابع کتابخانه‌ای و اتخاذ روش توصیفی <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">–<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: w_Hasoob; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> تحلیلی، به بررسی شیوه پاسخ گویی شیخ طوسی به شبهات جریان واقفیه بپردازد. نتایج تحقیق؛ حاکی از آن است که شیخ طوسی از رویکردی ترکیبی، مطابق شیوه اقناعی قرآن در آیه 125 سوره نحل استفاده کرده که مقبولات (بهره گیری از اصول پذیرفته شده)، محسوسات (استناد به شواهد عینی و تاریخی) و مسلمات (تکیه بر باورهای مذهبی مورداجماع) افراد در حوزه عقاید و باورهای مذهبی را شامل می‌شود.

https://www.entizar.ir/article_234443_6cb8b4db6a410204afc18a701b7033f7.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 10 23 Content Analysis of Mahdist Narratives in the Book of Ayoun Akhbar al-Rida تحلیل محتوایی روایات مهدویت در کتاب عیون اخبار الرضا(ع) 33 60 234447 FA مسلم کامیاب استادیار گروه جریان شناسی پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی Journal Article 2025 08 11 The book ‘Uyūn Akhbār al-Riḍā , compiled by Shaykh al-Ṣadūq, is considered one of the most prominent Shiʿi ḥadīth sources concerning Imam Riḍā (AS). The present research systematically examines the Mahdavi narrations (traditions related to the Mahdi) in this work, with its primary objective being to provide a clear depiction of these narrations along with a precise description of their content. Conducted through a descriptive-analytical method, this study analyzes twenty Mahdavi narrations found in the book, focusing on seven main themes, the most important of which are the characteristics of the era of reappearance (ẓuhūr) and the personality of Imam al-Mahdi (AS). These narrations discuss topics such as the reasons for occultation (including the refusal to pledge allegiance to tyrants), the virtue of awaiting deliverance (intiẓār al-faraj), and the signs of reappearance (such as the heavenly call). Furthermore, the era of reappearance—which constitutes the most significant part of the narrations in this book—is depicted with features such as the establishment of a global monotheistic government, comprehensive justice, and the presence of 313 special companions. Despite the existence of some weak chains of transmission (sanad), the content of these narrations is not anomalous and aligns with Shiʿi ḥadīth heritage. Shaykh al-Ṣadūq adopted a selective approach in transmitting Imam Riḍā’s (AS) narrations on Mahdism and did not intend to compile all narrations related to the Imam in this regard. کتاب «عیون أخبار الرضا»، تألیف شیخ صدوق، از برجسته‌ترین منابع حدیثی شیعه در موضوع امام رضا(ع) محسوب می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی نظام‌مند روایات مهدوی این اثر پرداخته و هدف اصلی آن، ارائه تصویری روشن از این روایات همراه با توصیف دقیق محتوای آنهاست. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی به فرجام رسیده است، با تحلیل بیست روایت مهدوی موجود در این اثر، بر هفت موضوع اصلی تمرکز دارد که مهم‌ترین آنها، ویژگی‌های عصر ظهور و شخصیت امام زمان(عج) است. در این روایات، به موضوعاتی همچون دلایل غیبت (از جمله امتناع از بیعت با ظالمان)، فضیلت انتظار فرج و نشانه‌های ظهور (نظیر ندای آسمانی) اشاره شده است. همچنین، دوران ظهور ـ که مهم‌ترین بخش روایات این کتاب را تشکیل می‌دهد ـ با ویژگی‌هایی مانند استقرار حکومت توحیدی جهانی، عدالت فراگیر و حضور سیصد و سیزده یار خاص ترسیم گردیده است. علیرغم وجود برخی اسناد ضعیف، محتوای این روایات شاذ نبوده و با میراث حدیثی شیعه همخوانی دارد. شیخ صدوق در نقل روایات مهدویت امام رضا(ع)، رویکردی گزینشی داشته و قصد احصای تمامی روایات مرتبط با آن حضرت را نداشته است.

https://www.entizar.ir/article_234447_34e4875a9a06dbf868303981394a1bda.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 05 22 A Critical Study of Western Islamologists’ Arguments Concerning the Alleged Inauthenticity of the Ghayba پژوهشی انتقادی بر دلایل اسلام‌شناسان غربی در مسئله عدم اصالت غیبت 61 80 234448 FA محمد شهبازیان جریان شناسی ،پژوهشکده مهددویت وآینده پژوهی ، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، قم ، ایران 0009-0004-9843-1972 Journal Article 2025 08 31 <span lang="EN" style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN; mso-bidi-language: AR;">The hidden existence of Imam Mahdi (may God hasten his reappearance) has been a subject of continuous discussion among Twelver Shia Muslims and scholars who study this phenomenon. Western Islamic scholars together with other researchers base their arguments on multiple points including the absence of occultation declarations during Islam's first century and the late emergence of occultation traditions which first appeared in the fourth century and were absent in the writings of al-Nawbakhti and Sa'd ibn Abdullah al-Ash'ari and the conflicting statements about this doctrine and the post-al-Nu'mani writings about occultation. The researchers who studied this topic included Western Islamic scholars who argued that the doctrine of occultation originated from earlier religious traditions and sects and served as a means to reject divine proof (Hujjat Allahi) following the martyrdom of Imam Hasan al-Askari (peace be upon him). These claims are raised without regard to authentic Shia sources and texts, and represent, in a way, an attempt to cast doubt on the authenticity and foundation of this concept in Imami doctrines. The study applies descriptive-analytical methods to analyze Western Islamic scholars' doubts about Islam through the examination of historical theories and their mistaken understanding of original texts. The research results indicate that a lack of mastery of the content of ancient sources, a selective reading of those sources, and a failure to pay attention to the correct and accurate translation of narrative reports, have led these Western researchers to err. Contrary to their view, there is evidence and indications from Imami and non-Imami texts in proving the authenticity of the occultation in the early period of the first century AH. اندیشمندان و پژوهشگران همواره به بحث در باره غیبت (پنهان‌زیستی) امام مهدی(عج) و تاریخچه آن در میان شیعیان دوازده‌امامی، پرداخته‌اند. گروهی از پژوهشگران، به‌ویژه برخی اسلام‌پژوهان غربی، با استناد به ادعاهایی مانند: عدم وجود شواهد از بیان غیبت در نیمه نخست قرن اول، عدم ذکر روایات غیبت پیش از قرن چهارم به گونه ای که نوبختی و سعد بن عبدالله اشعری اشاره ای به آن نکرده اند ، این نوشتار، تلاش دارد تا با روشی توصیفی ـ تحلیلی ـ انتقادی، به بررسی پرداخته و نتایج حاصله گویای آن است که عدم تسلط به محتوای منابع کهن، برداشت موردی از آن منابع و عدم توجه به ترجمه درست و دقیق گزارش‌های روایی، این دسته از محققان غربی را دچار اشتباه کرده و برخلاف دیدگاه آنان، شواهد و قراینی از متون امامیه و غیر امامیه در اثبات اصالت غیبت در دوران ابتدایی قرن اول هجری وجود دارد.

https://www.entizar.ir/article_234448_7437cec9534a727830386b3192010e07.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 05 22 Analysis of The potentials of Intizar (awaiting) in the Field of Civilizational Self-Belief in Iran after the Islamic Revolution تحلیل ظرفیت‌‌های انتظار در عرصه خودباوری تمدنی در ایران پس از انقلاب اسلامی 81 112 234450 FA حمید صالحی دانشجوی مقطع دکتری رشته مدرسی معارف اسلامی‌گرایش تاریخ و تمدن اسلامی‌دانشگاه معارف اسلامی امیر مجسن عرفان استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران Journal Article 2025 09 20 The research investigates the main components of intizar (the act of waiting and expecting someone) to help build stronger civilizational self-belief. The research applies a descriptive-analytical approach to content analysis while focusing on the central question about how awaiting the savior enables Iranian civilizational self-belief since the Islamic Revolution. The main problem emerges from insufficient research that studies the civilizational approach to intizar doctrine. It is noteworthy that the strategically explaning the civilizational potentials of Mahdism beliefs serves as a crucial element for developing the new Islamic civilization. <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">The results of the analysis and synthesis of the collected data show that The West faces multiple critical threats to its civilization because Iran maintains its civilizational identity since the Islamic Revolution. These threats include the following four main issues: "creating a sacred and transcendent ideal for civilization-building," "drawing the ultimate identity for civilizational transformations," "not being satisfied with existing realities and prescribing movement towards a bright future,". این پژوهه با هدف اکتشاف مهم‌ترین ظرفیت‌های انتظار در تعمیق خودباروی تمدنی سامان یافته است. این تحقیق روش تبیینی_ تحلیلی را در پردازش محتوا مبنا قرار داده است. این پژوهه برای پاسخ به این سؤال سامان یافته است که انتظار منجی چه ظرفیت‌هایی در تحقق خودباوری تمدنی در ایران بعد از انقلاب اسلامی داشته است؟ آنچه در این زمینه مهم می نماید خلأمطالعاتی در رویکرد تمدنی به آموزه انتظار است. نباید از دور داشت که از حیث راهبردی تبیین ظرفیت‌های تمدنی باورداشت آموزه مهدویت در مهندسی تمدن نوین اسلامی نقش مهمی دارد. نتایج حاصل از تحلیل و ترکیب داده‌های جمع‌آوری شده نشان می‌دهد که «خلق آرمان قدسی و متعالی برای تمدن-سازی»، «ترسیم هویت غایی برای تحولات تمدنی »، «عدم اکتفا به واقعیت‌های موجود و تجویز حرکت به سوی آینده روشن » و «تولید امید صادق تمدنی» از جمله مهم‌ترین تهدیدهای تمدنی غرب در مواجهه با خودباوری تمدنی ایران پس از انقلاب اسلامی است.

https://www.entizar.ir/article_234450_3beb7f0aaad2412c1f03c508854f25a7.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 05 22 A study of the characteristics of intizar (expectation) poetry by contemporary Sunni Arab poets بررسی ویژگی‌‌های شعر انتظار، از شاعران معاصر عرب اهل سنت 113 135 234453 FA منصور نیک پناه دانشیارزبان و ادبیات فارسی، گروه عمومی، حسابداری، دانشگاه سراوان، سراوان، ایران 0000-0003-3119-3856 احمد نور وحیدی استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه عمومی، حسابداری، دانشگاه سراوان Journal Article 2025 06 05 <span style="font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">The concept of the "End-Time Savior" is a universal belief shared in various forms across nations and religious sects, and among Muslims, it constitutes a common theological ground. Poets, as cultural and ideological mirrors of their societies, have not remained indifferent to this belief. In light of recent developments in the Arab and Islamic worlds, contemporary Arab poets have increasingly reflected the theme of awaiting justice and salvation in their poetry. This article aims to examine the poetry of contemporary Arab poets through the lens of eschatological expectation. Focusing on the figure of Imam Mahdi (may God hasten his reappearance), the study analyzes selected poems to uncover thematic patterns. The findings reveal that the anticipation of the Savior’s emergence is not confined to a specific land, gender, or exclusive trait. Rather, contemporary Arab poets affirm the doctrine of the occultation of the Imam and his inevitable reappearance, emphasizing that the agents and facilitators of this emergence are the very believers who await him. This research adopts a descriptive-analytical approach, utilizing library resources and content analysis methodology. چکیده منجی آخرالزمان اصلی است که کلیه ملل و نحل به نوعی به آن عقیده دارند و در بین مسلمانان این موضوع فصل مشترک محسوب می‌شود. شاعران که بازتاب دهنده فرهنگ و عقاید جوامع هستند نسبت به این اعتقاد بی‌توجه نبودند. شعرای معاصر عرب با توجه به حوادثی که در جهان عرب و اسلام بروز نموده‌است و انتظار دادخواه و منجی را بیشتر در شعرشان متجلی نموده‌اند. در این مقاله محققان بر آنند شعر شاعران معاصر عرب را از منظر انتظار بررسی نمایند. برای نیل به این هدف با محوریت حضرت مهدی(عج) اشعار و سروده‌های شاعران موردنظر را تحلیل نمودند. حاصل این کاوشها نشان می‌دهد انتظار ظهور حجت محدود و منحصر به سرزمین خاص، جنسیت منحصر و خصوصیت ویژه نیست؛ بلکه شاعران معاصر عرب به اصل غیبت امام عصر(عج) و ظهور قطعی‌اش عقیده دارند. لیکن بانی و زمینه‌ساز ظهور خود منتظران هستند. این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و با روش مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و به روش تحلیل محتوی صورت پذیرفته است.

https://www.entizar.ir/article_234453_266e2094f1c9dbd003b2af1831892152.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 88 2025 05 22 Deconstruction of the Concept of the Savior by Hollywood Cinema and Its Role in Undermining Interfaith Convergence ساختار شکنی سینمای هالیوود از روایت منجی و نقش آن در تخریب هم‌گرایی ادیان 137 156 234455 FA مسعود زائری دانش پژوه سطح 4 مرکز تخصصی موعود حوزه علمیه قم محمد مهدی لطفی مرکز تخصصی مهدویت - پژوهشکده مهدیت و موعودگرایی انتظار پویا Journal Article 2025 05 20 <span style="font-size: 13.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">An examination of the historical background of religions reveals numerous conflicts and hostilities among their followers and the current chaotic condition of the world threathens the very existence of and together they make the pursuit of interreligious convergence an undeniable necessity. <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Maw’ud-Bawary (Belief in the promised one), as one of the shared foundations of all religions, can play a pivotal role in forming Convergent interreligious dialogues. In this regard, emphasizing the theme of salvation in the end times by modern media, especially cinema, is essential and can serve as a driving force toward interreligious unity. However, an observation of Hollywood cinema—as one of the most influential media industries in the contemporary world—shows that in recent decades it has, through a subtle and gradual shift in approach, adopted a new attitude toward the concept of the savior and has moved toward <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">denying the very notion of messianism. Writing this paper, we seek to prove this point by emplying the content analysis method and by presenting various examples of post-apocalyptic and end-of-the-world productions that emphasize salvation without relying on the savior, and as the result, denying the idea of savior. بررسی پیشینه تاریخی ادیان که گویای چالش‌ها و مخاصمات فراوان در میان پیروان آن‌ها است و همچنین مشاهده وضعیت نابسامان کنونی جهان معاصر که تهدیدگر موجودیت و ماهیت ادیان می‌باشد؛ ضرورت تلاش در راستای تحقق هم‌گرایی ادیان و ایجاد زمینه‌های آن را امری تردیدناپذیر می‌سازد. موعودباوری و سناریوی آینده جهان، که از ارکان مشترک ادیان است، از جمله آموزه‌هایی است که به جهت شباهت‌های بسیار ادیان در این زمینه؛ می‌تواند نقشی کلیدی در شکل‌گیری گفتمان‌های هم‌گرایانه بین ادیانی ایفا کند. در این راستا، تاکید بر موضوع منجی و نجات در آخرالزمان توسط رسانه‌های نوین، مخصوصا سینما، امری لازم و ضروری و به نوعی پیشران تحقق هم‌گرایی میان ادیان است. با این وجود، مشاهده و رصد محصولات سینمای هالیوود -به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین ابزارهای فرهنگی و رسانه‌ای در جهان معاصر- گواهی می‌دهد که این رسانه جهانی در چند دهه اخیر در تغییر رویه‌ای ظریف و آرام، رویکرد جدیدی نسبت به موضوع منجی اتخاذ کرده و به سمت و سوی نفی مطلق منجی‌گرایی حرکت کرده که در این نوشتار با ارائه شاهد مثال‌های مختلفی از ساخت پساآخرالزمان، پایان دنیا، تمرکز بر نجات بدون اتکاء بر منجی و انکاز اندیشه منجی؛

https://www.entizar.ir/article_234455_45533cebbc72923a43dfc7fe4db365de.pdf