مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 08 23 A New Reflection on the Issue of the Birth of Imam Mahdi (AJ) Based on Sunni Sources تاملی نو در مسئله تولّد امام مهدی (ع) با تکیه بر منابع اهل سنت 5 34 239782 FA سید شفیع هاشمی دانشجوی دکتری جامعة المصطفی محمد فلاحی قمی استادیار علوم قرآنی جامعة المصطفی العالمیة، ایران، قم. Journal Article 2025 08 20 From the perspective of Islamic scholars, the discussion of the birth of Imam Mahdi (AJ) is considered an important theological issue, which has been addressed by both Shia and Sunni scholars from the past to the present. Belief in the birth of Imam Mahdi (AJ) and its proof is considered a fundamental tenet in Shia Islam. The method used in this research is descriptive-analytical, and its achievement is that the Sunni perspective on the birth of Imam Mahdi (AJ) is not uniform, and in terms of outright denial, their belief in his birth is not universal. This is because, according to reliable Sunni sources, some of their scholars believe in the continued life of Mahdi (AJ). Such a perspective, which exists in their documented sources from the past and present, proves that they have not denied the birth of Imam Mahdi (AJ) in the year 255 AH. Rather, like other Muslims from the mid-third century to the present, they have referred to Imam Hasan Askari (AS) as Abu Muhammad or Abu Mahdi, independently acknowledged the timing of his birth, life, and some circumstances of his occultation, and discussed various aspects of the life of Imam Hujjah (AJ). از نگاه اندیشمندان اسلامی، بحث ولادت امام مهدی (عج) موضوع کلامی مهم به شمار می‌رود که عالمان شیعه و سنی از گذشته تاکنون این مبحث را مورد توجه قرار داده‌اند. باور به تولد حضرت مهدی (عج) و اثبات آن در مذهب شیعه از عقاید ضروری شمرده می‌شود. روشِ به کار رفته در این تحقیق، توصیفی و تحلیلی است و دست‌آورد تحقیق، عبارت از این است که نگاه اهل‌تسنن در ولادت امام مهدی (ع)، متفاوت به شمار می‌رود و از حیث نفی کلی، عقیده ی آنان به تولد آن حضرت (ع) ، عمومیّت ندارد؛ زیرا منابع معتبر اهل‌سنت تصریح می‌کنند که برخی اندیشمندان آنها به زندگی مداوم مهدی (ع) باور دارند و چنین نگاهی که از گذشته و اکنون بین عالمان آنها در منابع مستند موجود است ثابت می‌کند آنها ولادت امام مهدی (ع) را در سال 255 هـ .ق. انکار نکرده؛ بلکه چون دیگر مسلمانها از نیمۀ قرن سوم تاکنون به معرفی امام حسن عسکری (ع) به نام ابومحمد یا ابومهدی پرداخته‌اند و با تعیین زمان تولد، کمیت حیات و برخی احوال غیبت امام مهدی (ع) به نحو مستقل باور داشته، از وجوه مختلف زندگی حضرت حجت (ع) بحث کرده‌اند.

https://www.entizar.ir/article_239782_14007919e00d76411b5d8343a3370fed.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 08 23 Moral Responsibility of the Awaiting Believer during the Occultation: A Comparative Analysis with Kantian Theory of Right Action مسئولیت اخلاقی منتظر در عصر غیبت: تحلیلی تطبیقی با نظریه کنش درست در اخلاق کانتی 35 62 239784 FA روح الله شاکری زواردهی دانشیار گروه شیعه شناسی (دانشکدگان فارابی) نیره امانی دانشجوی دکترای گروه فلسفه اخلاق دانشگاه ادیان و مذاهب Journal Article 2025 07 18 The doctrine of Mahdism in Shiʿi thought is not merely presented as a religious belief concerning a promised future; rather, it simultaneously provides an ethical framework for life during the period of occultation. A true awaiting believer is one who, through commitment to moral responsibilities such as justice-seeking, social reform, and self-purification, actively contributes to preparing the ground for the advent of the universal savior. This study adopts a comparative approach to Kant’s theory of right action in moral philosophy, seeking to demonstrate that the ethical duties of the awaiting believers during the occultation, in addition to their religious foundations, are also intelligible within the framework of practical rationality. Kantian ethics emphasizes concepts such as duty, good will, and the principle of universality—principles that, in many respects, align with the moral responsibilities of the awaiting believers. Through this comparison, the article not only explores the possibility of dialogue between modern moral rationality and Mahdist ethics, but also illustrates how such dialogue can contribute to redefining the practical effectiveness of ethics in the era of occultation, strengthening faith-based moral responsibility, and offering a defensible model for an ethics of awaiting. Accordingly, the main achievement of this research is the presentation of a theoretical framework that connects Kantian duty-based ethics with the transformative moral vision of Mahdism. اندیشه مهدویت در مکتب تشیع، صرفاً به‌عنوان باوری دینی درباره آینده‌ای وعده ‌داده ‌شده مطرح نیست، بلکه درعین‌حال، چارچوبی اخلاقی را برای زندگی در دوران غیبت نیز فراهم می‌سازد. منتظر واقعی کسی است که با پایبندی به مسئولیت‌های اخلاقی همچون عدالت‌طلبی، اصلاح‌گری و خودسازی، در فراهم‌کردن زمینه‌های ظهور منجی جهانی گام برمی‌دارد. در این نوشتار، با رویکردی تطبیقی به نظریه «کنش درست در اخلاق کانتی»، تلاش می‌شود نشان داده شود که وظایف اخلاقی منتظران در عصر غیبت، علاوه بر پشتوانه‌های دینی، قابلیت تبیین در چارچوب عقلانیت عملی را داراست. نظریه «اخلاقی کانت»، بر مفاهیمی چون تکلیف، اراده نیک و اصل جهان‌شمولی تأکید می‌ورزد؛ اصولی که در بسیاری از ابعاد با مسئولیت‌های اخلاقی منتظران همسو است. این مقاله می‌کوشد از خلال این تطبیق، نه‌تنها امکان گفت‌وگوی میان عقلانیت اخلاقی مدرن و اخلاق مهدوی را ترسیم کند، بلکه نشان دهد این گفت‌وگو، چگونه می‌تواند به بازتعریف کارآمدی اخلاق در عصر غیبت، تقویت مسئولیت‌پذیری مؤمنانه و ارائه الگویی قابل دفاع برای اخلاق انتظار منجر شود. بدین‌سان دستاورد اصلی پژوهش، ارائه چارچوبی نظری برای پیوند میان تکلیف‌محوری کانتی و اخلاقِ تحول‌گرای مهدوی است.

https://www.entizar.ir/article_239784_71f3f86bdc6d8a5b43389f378067081f.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 09 22 An Examination of the Necessity and Inevitability of the End-Time War in Mahdist Teachings بررسی ضرورت و گریزناپذیری جنگ آخرالزمان در معارف مهدوی 63 87 239785 FA غلامرضا بهروزی لک استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم مهرداد ندرلو مرکز تخصصی مهدویت 0009-0003-0739-8007 Journal Article 2025 07 06 The present study aims to elucidate the rational and transmitted (scriptural) foundations of the necessity and inevitability of the end-time war on the eve of the appearance of the Savior, by examining the tradition of the confrontation between truth and falsehood within Mahdist teachings. The main research question is whether the occurrence of the end-time war is merely a historical event or a necessity arising from the divine tradition in the realization of the promise of the triumph of the true religion. Employing a descriptive–analytical approach and a documentary method, this study analyzes Mahdist verses and narrations and examines the epistemological, theological, and social dimensions of this confrontation. The findings indicate that the end-time war is neither a random nor a purely political phenomenon, but rather a divine necessity in the process of realizing global justice and the vindication of truth. From a rational perspective, this confrontation stems from the intrinsic incompatibility between the two fronts of truth and falsehood; and from a transmitted perspective, it represents the fulfillment of the divine promise, which cannot be realized without a final confrontation. Nevertheless, the assertion of the necessity of war does not imply the endorsement of structural violence or mass killing; rather, it signifies the inevitability of the divine tradition governing the confrontation between truth and falsehood—a tradition that reaches its culmination in the era of the appearance and, through the full realization of the divine promise, paves the way for the establishment of a global government of justice. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 14.0pt; line-height: 107%; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Calibri Light'; mso-ascii-theme-font: major-latin; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-font-family: 'Calibri Light'; mso-hansi-theme-font: major-latin; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی عقلی و نقلیِ ضرورت و گریزناپذیری جنگ آخرالزمان در آستانه ظهور منجی؛ به بررسی سنت تقابل حق و باطل در معارف مهدوی می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که آیا وقوع جنگ آخرالزمان صرفاً رویدادی تاریخی است یا ضرورتی برخاسته از سنت الاهی در تحقق وعده غلبه دین حق؟ این مطالعه با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی و روش اسنادی، ضمن تحلیل آیات و روایات مهدوی، به بررسی ابعاد معرفتی، کلامی و اجتماعی این تقابل پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که جنگ آخرالزمان نه امری تصادفی یا سیاسی، بلکه ضرورتی الاهی در مسیر تحقق عدل جهانی و احقاق حق است. از منظر عقلی، این تقابل ناشی از ناسازگاری ذاتی دو جبهه‌ حق و باطل، و از منظر نقلی، تحقق وعده‌ <لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ> است که بدون نبرد نهایی ممکن نخواهد بود. با این حال، سخن از ضرورت جنگ به معنای پذیرش خشونت ساختاری یا کشتار فراگیر نیست، بلکه بیانگر اصل گریزناپذیری سنت الاهی در رویارویی حق و باطل است؛ سنتی که در عصر ظهور به اوج می‌رسد و با تحقق کامل وعده الاهی، زمینه‌ساز استقرار حکومت جهانی عدالت خواهد شد.

https://www.entizar.ir/article_239785_95903e8d00228a5c92e839151c3e3f24.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 09 22 A Study on the Methodology of Responding to Doubts about Mahdism پژوهشی در روش‌شناسی پاسخگویی به شبهات مهدویت 88 110 239786 FA خدامراد سلیمیان پژهشکده مهدویت و آینده پژوهی؛ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران 0009-0009-7477-0319 Journal Article 2025 06 24 Mahdism, as one of the doctrinal principles of Shiʿism, emphasizes belief in Imam Mahdi (may God hasten his reappearance). From the earliest period of Islam, this belief has faced various challenges and doubts, including denial of the Imam’s existence and skepticism regarding the prolonged Occultation. Providing effective responses to these doubts requires a systematic methodology grounded in authentic religious sources (the Qur’an, hadith, and reason) and analytical tools (historical, theological, and biographical/rijālī analyses). The present study aims to achieve a deep and structured understanding of the methodology for responding to doubts in the field of Mahdism by extracting, analyzing, and organizing strategies for confronting doctrinal challenges related to this belief. To this end, key concepts such as “doubt,” “uncertainty,” “question,” and “objection” are first examined, and the necessary adaptations and essential innovations are highlighted. This study emphasizes the need to align approaches with the cultural context and intellectual conditions of contemporary audiences and critically evaluates traditional approaches through constructive critique. Finally, a theoretical model is proposed that classifies doubts and selects response methods based on the characteristics of both the doubt and the audience, thereby enhancing depth and coherence while preserving the authenticity of the sources. This model provides a scholarly framework for future research and contributes to strengthening doctrinal discourse in contemporary society. مهدویت، به عنوان یکی از اصول اعتقادی تشیع، بر باور به امام مهدی ؟عج؟ تأکید دارد که این مولفه از صدر اسلام با چالش‌ها و شبهاتی مواجه بوده است، از جمله انکار وجود امام و تردید در غیبت طولانی‌مدت. پاسخ‌گویی مؤثر به این شبهات به روش‌شناسی نظام‌مند مبتنی بر منابع اصیل دینی (قرآن، احادیث، و عقل) و ابزارهای تحلیلی (تاریخی، کلامی و رجالی) نیازمند است. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به درک عمیق و ساخت‌یافته از روش‌شناسی پاسخ به شبهات حوزه مهدویت؛ به استخراج، تحلیل و سازماندهی راهبردهای مقابله با چالش‌های اعتقادی مرتبط با این باور می‌پردازد. در این زمینه، ابتدا مفاهیم کلیدی همچون «شبهه»، «شک»، «پرسش» و «اعتراض» بررسی و تغییرات لازم و نوآوری‌های ضروری برجسته می‌شوند. این مطالعه بر ضرورت تطبیق رویکردها با فرهنگ و وضعیت فکری مخاطبان معاصر تأکید دارد و رویکردهای سنتی را با نقد سازنده ارزیابی می‌کند. در نهایت، مدل نظری پیشنهاد می‌شود که شبهات را طبقه‌بندی و روش‌های پاسخ را بر اساس ویژگی‌های شبهه و مخاطب انتخاب کرده است و فرآیند را با حفظ اصالت منابع، تعمیق و انسجام می‌بخشد. این مدل، زمینه‌ای علمی‌برای تحقیقات آتی فراهم می‌آورد و به تقویت گفتمان اعتقادی در جامعه معاصر کمک می‌کند.

https://www.entizar.ir/article_239786_fa1156a3c9a46f82584c61030f601178.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 09 22 Genealogy of Discursive Distinctions Regarding the Interaction of Jesus (AS) and Imam Mahdi (AJ): A Historical Analysis of Shared Narratives from Both Schools in the First Five Hijri Centuries تبارشناسی تمایزات گفتمانی در مورد تعامل حضرت عیسی(ع) و حضرت مهدی(عج): تحلیل تاریخی روایات مشترک فریقین در پنج قرن نخست هجری 111 138 239787 FA زینب آقاگلی زاده دانش آموخته دکترای الهیات گرایش علوم قرآن و حدیث از دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد 0009-0001-4314-5694 فاطمه آگهی استادیار گروه معارف دانشگاه کوثر بجنورد، ایران 0009-0007-3164-1993 Journal Article 2025 07 08 <span style="font-size: 14.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">This research, with a "historical" approach, investigates the genealogy of distinctions in the shared eschatological narratives of Shia and Sunni schools regarding the interaction of Jesus (AS) and Imam Mahdi (AJ) in sources from the first five Hijri centuries. The central question is how a single narrative core has been transformed, within two distinct discursive contexts, into a tool for identity differentiation and the consolidation of distinct theological foundations. Findings in four areas demonstrate that the Shia discourse, centered on the principle of Imamate, defines a subordinate and confirmatory role for Jesus (AS) under the absolute leadership of Imam Mahdi (AJ), utilizing these narratives to provide a genealogical identity for its own savior. In contrast, the Sunni discourse, due to its lack of focus on this principle, has opened space for a more independent or central role for Jesus (AS) in the end times. These distinctions are clearly traceable within the conceptual framework (semantic evolution of descent, advent, and return), symbolic hierarchy (analysis of the narrative of following in prayer), attribution of functional roles (leadership and judgment), and the hermeneutics of Quranic verses. By revealing the identity function of shared narratives, this study offers a novel analysis of the theological dynamics of the early centuries <span lang="AR-SA" style="font-size: 14.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: IRLotus; color: black; mso-themecolor: text1;">این پژوهش با رویکرد «تاریخی»، به تبارشناسی تمایزات در روایات مشترک آخرالزمانی شیعه و سنی، در مورد تعامل حضرت عیسی؟ع؟ و حضرت مهدی؟عج؟ در منابع پنج قرن نخست هجری می‌پردازد. مسئله اصلی این است که چگونه هسته روایی واحدی، در دو بستر گفتمانی به ابزاری برای تمایزبخشی هویتی و استحکام مبانی کلامی متمایز تبدیل شده است. یافته‌ها در چهار عرصه نشان می‌دهد که گفتمان شیعی، با محوریت اصل امامت، نقشی تبعی و مؤید برای حضرت عیسی؟ع؟ ذیل رهبری مطلق حضرت مهدی؟عج؟ تعریف کرده و از این روایات برای هویت‌بخشی تبارشناسانه به منجی خود بهره برده است. <span lang="AR-SA" style="font-size: 14.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: IRLotus; color: black; mso-themecolor: text1;">در مقابل، گفتمان اهل سنت، به دلیل عدم تمرکز بر این اصل، فضایی برای برجسته‌تر شدن نقش مستقل یا محوری عیسی؟ع؟ در آخرالزمان گشوده است. این تمایزات در چارچوب مفهومی (تطور معنایی نزول، ظهور و رجعت)، سلسله مراتب نمادین (تحلیل روایت اقتدا)، انتساب نقش‌های کارکردی (رهبری و قضاوت) و هرمنوتیک آیات قرآن به وضوح قابل ردیابی است. این مطالعه با آشکارکردن کارکرد هویتی روایات مشترک، تحلیلی نو از پویایی‌های کلامی سده‌های نخستین ارائه می‌کند.

https://www.entizar.ir/article_239787_af774248721743f2632ee80013ac1b47.pdf

مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم انتظار موعود 2476-3942 25 89 2025 08 23 Understanding Mahdism in the Digital Generation through Attitude Analysis: A Case Study of Factors Influencing Mahdist Beliefs Among Adolescents درک مهدویت در نسل دیجیتال با تحلیل نگرش‌ها: بررسی موردی عوامل مؤثر بر باورهای مهدوی نوجوانان 139 172 239788 FA زهره حمزه لو گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0004-1788-4305 صفر نصیریان آذر بناب گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران مهدی قلی پور خانقاهی گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 09 28 This study aimed to analyze adolescents’ attitudes toward the teachings of Mahdism and to identify individual, educational, and media-related factors influencing the formation of these beliefs in the digital environment. Given the expansion of communication technologies and their impact on the religious identity of adolescents, this research employed a sequential exploratory mixed-methods approach (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, using interpretive phenomenological analysis, semi-structured interviews were conducted with 36 adolescents aged 12 to 18 from East and West Azerbaijan provinces, Iran. The data were analyzed using a three-level coding method. The findings indicate that adolescents exist in a space between tradition and modernity; however, the direct influence of the digital environment—such as social media, interactive content, and computer games—on their Mahdi-related beliefs was found to be limited in the collected data. Finally, it is suggested that instead of relying solely on formal educational content, innovative media strategies—such as digital storytelling, interactive video clips, and religious game design—should be used to strengthen the practical understanding of Mahdism. This research can pave the way for designing future evidence-based educational interventions. این پژوهش با هدف تحلیل نگرش نوجوانان نسبت به آموزه‌های مهدویت و شناسایی عوامل فردی، آموزشی و رسانه‌ای مؤثر بر شکل‌گیری این باورها در فضای دیجیتال انجام شده‌است. با توجه ‌به ‌گسترش فناوری‌های ارتباطی و تأثیر آن بر هویت دینی نوجوانان، پژوهش حاضر از رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی و از روش کیفی_کمی بهره‌گرفته‌ است. در مرحله ‌کیفی، با روش پدیدارشناسی تفسیری، مصاحبه‌های نیمه‌ ساختار یافته ‌با ۳۶ نوجوان ۱۲ تا ۱۸ ساله‌ از استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی انجام شد و داده‌ها با روش کدگذاری سه‌سطحی تحلیل گردید. یافته‌های این مطالعه‌ نشان می‌دهد که نوجوانان در فضایی بین سنت و مدرنیته ‌قرار دارند؛ اما تأثیر مستقیم فضای دیجیتال (مانند شبکه‌های اجتماعی، محتوای تعاملی و بازی‌های رایانه‌ای) در داده‌های جمع‌آوری ‌شده ‌محدود بوده ‌است. در نهایت، پیشنهاد می‌شود برای تقویت درک کاربردی مهدویت، به جای تکیه ‌صرف بر محتوای آموزشی رسمی، از راهبردهای رسانه‌ای جدید، مانند داستان‌پردازی دیجیتال، تولید کلیپ‌های تعاملی، و طراحی بازی‌های مذهبی استفاده ‌شود. این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز طراحی مداخلات تربیتی مبتنی بر شواهد در آینده‌ باشد.

https://www.entizar.ir/article_239788_de9f23c1910dd95e39f07568d31c85c5.pdf