A Study on the Methodology of Responding to Doubts about Mahdism
Document Type : Original Article
Author
پژهشکده مهدویت و آینده پژوهی؛ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
Abstract
Mahdism, as one of the doctrinal principles of Shiʿism, emphasizes belief in Imam Mahdi (may God hasten his reappearance). From the earliest period of Islam, this belief has faced various challenges and doubts, including denial of the Imam’s existence and skepticism regarding the prolonged Occultation. Providing effective responses to these doubts requires a systematic methodology grounded in authentic religious sources (the Qur’an, hadith, and reason) and analytical tools (historical, theological, and biographical/rijālī analyses).
The present study aims to achieve a deep and structured understanding of the methodology for responding to doubts in the field of Mahdism by extracting, analyzing, and organizing strategies for confronting doctrinal challenges related to this belief. To this end, key concepts such as “doubt,” “uncertainty,” “question,” and “objection” are first examined, and the necessary adaptations and essential innovations are highlighted. This study emphasizes the need to align approaches with the cultural context and intellectual conditions of contemporary audiences and critically evaluates traditional approaches through constructive critique.
Finally, a theoretical model is proposed that classifies doubts and selects response methods based on the characteristics of both the doubt and the audience, thereby enhancing depth and coherence while preserving the authenticity of the sources. This model provides a scholarly framework for future research and contributes to strengthening doctrinal discourse in contemporary society.
The present study aims to achieve a deep and structured understanding of the methodology for responding to doubts in the field of Mahdism by extracting, analyzing, and organizing strategies for confronting doctrinal challenges related to this belief. To this end, key concepts such as “doubt,” “uncertainty,” “question,” and “objection” are first examined, and the necessary adaptations and essential innovations are highlighted. This study emphasizes the need to align approaches with the cultural context and intellectual conditions of contemporary audiences and critically evaluates traditional approaches through constructive critique.
Finally, a theoretical model is proposed that classifies doubts and selects response methods based on the characteristics of both the doubt and the audience, thereby enhancing depth and coherence while preserving the authenticity of the sources. This model provides a scholarly framework for future research and contributes to strengthening doctrinal discourse in contemporary society.
Keywords
قرآن کریم.
1. ابن بابویه، محمد بن علی (1385). علل الشرایع، قم، کتابفروشی داوری.
2. ابن بابویه، محمد بن على (1395ق). کمال الدین و تمام النعمة، تهران، اسلامیه.
3. ابن منظور، محمد بن مکرم (بیتا). لسان العرب، بیروت، دارالفکر.
4. بدری، سامی (1417ق). شبهات و ردود، قم، نشر حبیب.
5. برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق). المحاسن، قم، دار الکتب الإسلامیة.
6. برنجکار، رضا (1402). روششناسی پاسخ به شبهات اعتقادی، فصلنامه علمیـ پژوهشی مطالعات شبهه شناسی، شماره 1.
7. جباری، محمد صالح؛ رضایی رادفر، صفورا. (۱۴۰۳). روششناسی پاسخ به شبهات در سیره اهلبیت ؟عهم؟. مطالعات شبههپژوهی، بهار 1403، شماره ۳.
8. حاجی کاظم، سمیه (۱۴۰۳ق). روش علامه شعرانی در مقام دفاع از اخبار اعتقادی با التفات به آیات قرآنی، مطالعات میان رشتهای قرآن و الاهیات، شماره 1.
9. دهخدا، علی اکبر (1337). لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار الشامیة،
11. شریف الرضی، محمد بن حسین (1414ق). نهج البلاغة(للصبحی صالح)، قم، هجرت.
12. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت ؟عهم؟.
13. طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین، تهران، مکتبة المرتضویة.
14. طوسی، محمد بن حسن (1387). الغییبه، قم، مسجد جمکران.
15. طوسی، محمد بن حسن (1411ق). الغیبه، قم، دارالمعارف.
16. کدخدایی، محمد رضا (۱۳۹۵). بایستههای شبههپژوهی و شبههشناسی. پاسخ به شبهات دینی، شماره ۲.
17. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
18. کشی، محمد بن عمر (1371). رجال الکشی، قم، مؤسسه الالبیت؟عهم؟.
19. محمدیان کبریا، علی (۱۳۸۶). شک؛ شبهه و ارتداد از دیدگاه مذاهب اسلامی، پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۹.
20. مصطفوی، اسدالله و روستائی، اکبر (1399). روش شناسی کلامیشیخ طوسی در پاسخ به شبهات مهدویت، با تاکید بر کتاب الغیبه، انتظار موعود، شماره 68.
21. معنوی، سیدمجتبی (۱۳۹۶). سبکشناسی مواجهه ائمه؟عهم؟ با شبهههای مهدویت (با تاکید بر شبهههای واقفه)، انتظار موعود، بهار 1396، شماره ۵۶.
22. مفید، محمد بن محمد (1378). ده انتقاد و پاسخ پیرامون غیبت امام مهدى؟عج؟، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى.
23. مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، محقق: مؤسسة آل البیت؟عهم؟ قم، کنگره شیخ مفید.
24. مکارم شیرازی، ناصرو سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۷۷). پاسخ به پرسشهای مذهبی. قم، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب ؟ع؟.
25. نعمانی، محمد بن ابراهیم (1376). الغیبه، مترجم: محمد جواد غفاری، تهران، نشر صدوق.
26. هاشمى خویى، میرزاحبیب الله (1400ق). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران، مکتبة الإسلامیة.
