انتظار موعود

انتظار موعود

تاملی نو در مسئله تولّد امام مهدی (ع) با تکیه بر منابع اهل سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید شفیع هاشمی 1
محمد فلاحی قمی 2
1 دانشجوی دکتری جامعة المصطفی
2 استادیار علوم قرآنی جامعة المصطفی العالمیة، ایران، قم.
چکیده
از نگاه اندیشمندان اسلامی، بحث ولادت امام مهدی (عج) موضوع کلامی مهم به شمار می‌رود که عالمان شیعه و سنی از گذشته تاکنون این مبحث را مورد توجه قرار داده‌اند. باور به تولد حضرت مهدی (عج) و اثبات آن در مذهب شیعه از عقاید ضروری شمرده می‌شود.
روشِ به کار رفته در این تحقیق، توصیفی و تحلیلی است و دست‌آورد تحقیق، عبارت از این است که نگاه اهل‌تسنن در ولادت امام مهدی (ع)، متفاوت به شمار می‌رود و از حیث نفی کلی، عقیده ی آنان به تولد آن حضرت (ع) ، عمومیّت ندارد؛ زیرا منابع معتبر اهل‌سنت تصریح می‌کنند که برخی اندیشمندان آنها به زندگی مداوم مهدی (ع) باور دارند و چنین نگاهی که از گذشته و اکنون بین عالمان آنها در منابع مستند موجود است ثابت می‌کند آنها ولادت امام مهدی (ع) را در سال 255 هـ .ق. انکار نکرده؛ بلکه چون دیگر مسلمانها از نیمۀ قرن سوم تاکنون به معرفی امام حسن عسکری (ع) به نام ابومحمد یا ابومهدی پرداخته‌اند و با تعیین زمان تولد، کمیت حیات و برخی احوال غیبت امام مهدی (ع) به نحو مستقل باور داشته، از وجوه مختلف زندگی حضرت حجت (ع) بحث کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
منابع اهل سنت
ولادت حضرت مهدی
اسم
لقب
حیات امام مهدی
نسب

عنوان مقاله English

A New Reflection on the Issue of the Birth of Imam Mahdi (AJ) Based on Sunni Sources

نویسندگان English

Seyyed shafi Hashemi 1
Mohammad Fallahi Qomi 2
1 دانشجوی دکتری جامعة المصطفی
2 استادیار علوم قرآنی جامعة المصطفی العالمیة، ایران، قم.
چکیده English

From the perspective of Islamic scholars, the discussion of the birth of Imam Mahdi (AJ) is considered an important theological issue, which has been addressed by both Shia and Sunni scholars from the past to the present. Belief in the birth of Imam Mahdi (AJ) and its proof is considered a fundamental tenet in Shia Islam.
The method used in this research is descriptive-analytical, and its achievement is that the Sunni perspective on the birth of Imam Mahdi (AJ) is not uniform, and in terms of outright denial, their belief in his birth is not universal. This is because, according to reliable Sunni sources, some of their scholars believe in the continued life of Mahdi (AJ). Such a perspective, which exists in their documented sources from the past and present, proves that they have not denied the birth of Imam Mahdi (AJ) in the year 255 AH. Rather, like other Muslims from the mid-third century to the present, they have referred to Imam Hasan Askari (AS) as Abu Muhammad or Abu Mahdi, independently acknowledged the timing of his birth, life, and some circumstances of his occultation, and discussed various aspects of the life of Imam Hujjah (AJ).

کلیدواژه‌ها English

Sunni sources
birth of Imam Mahdi
name
title
life of Imam Mahdi
lineage
1.      ابن ابی الشحمة، ابی الولید محمد (1417ق). روضة المناظر فی علم الأوائل والأواخر، مصحح: سیدمحمد مهنّی، بیروت، منشورات محمد علی بیضون.  
2.    ابن الأثیر الشیبانی الجزری، علی بن أبی الکرم (1417ق). الکامل فی التاریخ، مصحح: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی.
3.    ابن الأثیر الشیبانی الجزری، علی بن أبی الکرم (بی‌تا). اللباب فی تهذیب الأنساب، بیروت، دار صادر.
4.    ابن ازرق، احمد بن یوسف (1379). تاریخ الفارقی، مصحح: بدوی عبداللطیف عوض، قاهره، الاهیئة العامة لشؤون المطابع الأمیریة. 
5.     ابن تیمیة، أحمد بن عبد الحلیم (1440ق). جواب الاعتراضات المصریة على الفتیا الحمویة، مصحح: محمد عزیر شمس، الریاض، دار عطاءات العلم و بیروت، دار ابن حزم. 
6.    ابن حبان الدارمی البستی، ابو حاتم محمد (1414ق). صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان، مصحح: شعیب الأرنؤوط، بیروت، مؤسسة الرسالة.
7.         ابن حجرعسقلانی، أحمد بن علی (1390ق). لسان المیزان، دائرة المعرف النظامیة الهند، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. 
8.         ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی (بی‌تا). فتح الباری شرح صحیح البخاری، مصحح: محب الدین الخطیب، بیروت، دار المعرفة.
9.    ابن حزم الطاهری، أبومحمد (بی‌تا). الفصل فی الملل والأهواء و النحل، قاهره، مکتبة الخانجی.
10.    ابن جوزی، أبوالفرج عبدالرحمن (1418ق). کشف المشکل من حدیث الصحیحین، مصحح: علی حسین البواب، ریاض، دار الوطن.
11.    ابن جوزی، شمس الدین یوسف (بی‌تا). تذکرة الخواص الامة فی خصائص الائمة، مصحح: سید محمد صادق بحرالعلوم، تهران، بی‌نا. 
12.    ابن خلدون، ابن الرحمن بن محمد (1408ق). دیوان المبتدأ والخبر فی تاریخ العرب والبربر ومن عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر ، مصحح: خلیل شحادة ، دارالفکر. الثانیة، بیروت. 
13.    ابن الصباغ، علیّ بن محمّد (1379). الفصول المهمة فی معرفة الأئمة، مصحح: سامی الغریری، قم، دار الحدیث.
14.    ابن الطقطقی، محمد (1418ق). الاصیلی فی انساب الطالبین، مصحح: سید مهدی الرجائی، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
15.    ابن طولون، محمد بن علی (بی‌تا). الإئمة الإثنى عشر، مصحح: صلاح الدین منجد، قم، الشریف رضی.
16.     ابن کثیر، إسماعیل بن عمر (بی‌تا). البدایة والنهایة، بیروت، مکتبة المعارف .
17.      ابن کثیر، إسماعیل بن عمر (بی‌تا). السیرة النبویة، بی‌جا، بی‌نا.  
18.    ابن عنبة، سید جمال الدین احمد بن علی (1380ق). عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، مصحح: محمد حسین آل الطالقانی، النجف، المطبعة الحیدریة.  
19.    ابن طلحة الشافعی، محمد (بی‌تا). مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول؟صل؟، مصحح: ماجد ابن أحمد العطیة، بی‌جا، بی‌نا.
20.    ابن الفوطی الشیبانی، عبدالرزاق بن أحمد (1416ق). مجمع الآداب فی معجم الألقاب، مصحح: محمد الکاظم، تهران، وزارة الثقافة والإرشاد الإسلامی. 
21.    ابن الوردی، عمر بن مظفر (1417ق). تاریخ ابن الوردی، بیروت، دار الکتب العلمیة.  
22.    ابوعلی، احمد بن محمدمسکویه (2002م). تجارب الأمم وتعاقب الهمم، مصحح: أبو القاسم إمامی، تهران، دار سروش للطباعة والنشر.
23.    اصفهانی، محمد بن محمد (1423ق). البستان الجامع لجمیع تواریخ أهل الزمان، مصحح: عمر عبد السلام تدمری، بیروت، المکتبة العصریة.
24.    الاویسی الحسینی، محمدویس الحیدری (بی‌تا). الدرر البهیة فی الأنساب الحیدریة والاویسیة، حلب، مطابع الاصیل.
25.    با علوی، سید عبد الرحمن بن محمد (بی‌تا). بغیة المسترشدین فی تلخیص فتاوى بعض الأئمة من العلماء المتأخرین مع ضم فوائد جمة من کتب شتى للعلماء المجتهدین، بیروت، دارالفکر.
26.     بخاری، خواجه پارسا و حافظی نقشبندی، خواجه محمد (1331ق). فصل الخطاب بوصل الاحباب، تاشکند ازبکستان، مطبع غلامی.
27.    بخاری، سهل بن عبدل الله (1381ق). سر السلسلة العلویة فی انساب السادة العلویة، نجف، مطبعه حیدریة. 
28.    برزنجی، جعفر ابن الحسن (1401ق). منظومة جالیة الکدر بذکر أسماء أهل بدر وشهداء أحد السادة الغرَر، مصحح: محمد بن علوی الحسینی المالکی، سُورابایا جمهوریة إندونیزنسیا، طباعة دارالسقاف.
29.    بلخی، مولانا جلال الدین محمد (1390). مثنوی معنوی براساس نسخه نیکلسن، تهران، انتشارات اشارات طلایی.
30.    بیهقی الخُسْرَوْجِردی الخراسانی، أحمد بن الحسین (1408ق). دلائل النبوة، مصحح: عبد المعطی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیة.
31.    بیهقی الخُسْرَوْجِردی الخراسانی، أحمد بن الحسین (1402ق). بیان خطأ من أخطأ على الشافعی، تحقیق: الشریف نایف الدعیس، بیروت، مؤسسة الرسالة.
32.    تلمسانی الانصاری ، محمد بن أبی بکر (بی‌تا). الجوهرة فی نسب النبی وأصحابه العشرة، بی‌جا، بی‌نا.
33.    حسنیّ، انس یعقوب (1420ق). الأصول فی ذریة البضعة البتول، مدینه منوره، دار المجتبی. 
34.    حشلاف، عبدالله بن محمد (بی‌تا). سلسلة الأصول فی شجرة ابناء الرسول، تونس، بی‌نا.
35.    الحموی الرومی، یاقوت بن عبد الله (1995م). معجم البلدان، بیروت، دار صادر. 
36.     ختک، خوشحال­خان (1967م). ارمغان خوشحال، مقدمه: سید رسول رسا، زبان: پشتو، پیشاور (پاکستان)، بی‌نا.
37.    ابو اللیث، شریف الرفاعی (بی‌تا). دروس أکادیمیة المجد الإسلامیة المفتوحة - اللغة العربیة.
38.    دهلوی، شاه عبدالعزیز (بی‌تا). فتاوای عزیزی، پیشاور (پاکستان)، المکتبة الحقانیه.
39.    دیلمی الهمذانی إلکیا ، أبوشجاع شیرویه بن شهردار (1406ق). الفردوس بمأثور الخطاب السعید بن بسیونی زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیة.
40.    ذهبی، محمد بن أحمد (1413ق). سیر أعلام النبلاء، مصحح: شعیب الأرناؤوط، بیروت، مؤسسة الرسالة. 
41.    ذهبی، شمس­الدین محمد (1407ق). تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، مصحح: عمر عبد السلام تدمرى، بیروت، دار الکتاب العربی. 
42.    رازی، أبو علی مسکویه (بی‌تا). تجارب الأمم وتعاقب الهمم، ذیل کتاب تجارب الأمم للوزیر أبی شجاع محمد بن الحسین، مصحح: دکتور أبو القاسم إمامی، طهران، بی‌نا.
43.    رازی التیمی، فخرالدین محمد بن عمر (1419ق). الشجرة المبارکة فی أنساب الطالبیة، مصحح: سید مهدی الرجائی، اشراف: سید محمود المرعشی، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی. 
44.    رازی التیمی، فخرالدین محمد بن عمر (1407ق). المطالب العالیة من العلم الإلهیّ،  مصحح: دکتور أحمد حجازی السّق، بیروت، دار الکتاب العربى. 
45.    رفاعی، عبدالله محمد (1306ق). صحاح الاخبار فی نسب السادة الفاطمیة الاخیار، قاهره (نسخۀ انترنتی). 
46.     زرکلی، خیرالدین بن محمود (بی‌تا). الأعلام، بیروت، دار العلم للملایین.
47.    سویدی البغدادی، محمدأمین (بی‌تا). سبائک الذهب فی معرفة قبائل العرب، مصحح: محمد علی بیضون، دار احیاء العلوم، بیروت. 
48.    شبراوی، عبدالله بن محمدبن عامر (1423ق). الاتحاف بحب الاشراف، مصحح: سامی الغریری، تهران، مؤسسة الکتاب الاسلامی، الاولى.
49.    شعرانی الحَنَفی، عبدالوهاب بن أحمد (1315ق). لوافح الأنوار فی طبقات الأخیار - الطبقات الکبرى، قاهره، مکتبة محمد الملیجی الکتبی وأخیه.  
50.    شعرانی الحَنَفی، عبدالوهاب بن أحمد (بی‌تا). الیواقیت والجواهر فی بیان عقائد الاکابر و باسفله الکبریت الاحمر و هو منتخب من کتاب لواقع الانوار القدسیة المختصر من فتوحات المکیة، بیروت، موسسة التاریخ العربی.
51.    صفدی، خلیل بن أیبک (1420ق). الوافی بالوفیات، مصحح: أحمد الأرناؤوط و ترکی مصطفى، بیروت، دار إحیاء التراث. 
52.     طیب، محمد سلیمان (1431ق). موسوعة القبائل العربیة - بحوث میدانیة وتاریخیة، مصر، دارالفکر العربی.
53.    عاصمی المکی، عبدالملک بن حسین (1419ق). سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل والتوالی، مصحح: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیة.
54.    عبدالغنی، عارف احمد (1997م). الجوهر الشفاف فی أنساب السادة الأشراف، دمشق، وزارت الاعلام فی الجمهوریة  العربیة السوریة.  
55.    عثیمین، محمد بن صالح (1426ق). شرح العقیدة السفارینیة - الدرة المضیة فی عقد أهل الفرقه‌هایة المرضیة، ریاض، دار الوطن.  
56.     عظیم آبادی، محمدشمس الحق (1329ق). عون المعبود شرح سنن أبی داود، بیروت، دار الکتب العلمیة. 
57.    عسکری، الحسن بن عبدالله (1412ق). فروق اللغویة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
58.    عمادالدین، إسماعیل بن علی (بی‌تا). المختصر فی أخبارالبشر، قاهره، المطبعة الحسینیة المصریة.
59.    عینى الغیتابى الحنفى، محمودبن أحمد (بی‌تا). عمدة القاری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی. 
60.     غماری، احمد بن محمد (1347ق). ابراز الوهم المکنون من کلام ابن خلدون او (مرشد المبدی لفساد طعن ابن خلدون فی احادیث المهدی)، دمشق، مطبعة الترقی.
61.      غماری، احمد بن محمد (1389ق). علی بن الی طالب امام العارفین و برهان الجلی فی تحقیق انتساب الصوفیة الی علی، قاهره، مطبعة السعادة.
62.     قاری، علی بن سلطان محمد (1422ق). مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، مصحح: جمال عیتانی، بیروت، دار الکتب العلمیة. 
63.     قرطبی الأنصاری، محمد بن أحمد (بی‌تا). الجامع لأحکام القرآن، القاهره، دار الشعب.
64.     قرمانی، أحمد بن یوسف (1412ق). أخبار الدول وآثار الأول فی التاریخ، مصحح: فهمی سعد-أحمد حطیط، بی‌جا، عالم الکتب. 
65.     قزوینی المدینی، محمد بن الحسین (1418ق). تحفة الطالب بمعرفة من ینسب الی عبدالله و ابی طالب، مصحح: الشریف انس الکتبی الحسنی، المدینة المنورة، دار المجتبی. 
66.     قلقشندی، أحمد بن علی (1402ق). قلائد الجمان فی التعریف بقبائل عرب الزمان، مصحح: إبراهیم الإبیاری، دار الکتاب المصری، دار الکتاب اللبنانی.
67.     قندوزی، سلیمان (1416ق). ینابیع المودة لذوی القربى، مصحح: سید علی جمال أشرف الحسینی، قم، دار الأسوة للطباعة والنشر.
68.     قِنَّوجی الحسینی البخاری، محمدصدیق خان (1307ق). الروضة الندیة (ومعها: التعلیقاتُ الرَّضیة على «الرَّوضة النّدیَّة، مصحح: محمَّد نَاصِر الدّین الألبَانی، الریاض، َدارُ ابن القیِّم.
69.     کنجی شافعی، محمدیوسف (بی‌تا). البیان فی اخبار صاحب الزمان، بیروت، دار احیاء التراث.
70.    کنجی شافعی، محمدیوسف (1404ق). کفایة الطالب، تهران، دار احیاء التراث اهل البیت. 
71.    مسعودی، علی بن الحسین (1425ق). مروج الذهب ومعادن الجوهر، مصحح: کمال حسن مرعی، صیدا ـ بیروت، مکتبه العصریه.
72.    راغب أصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن، مصحح: صفوان عدنان الداودی، دمشق- بیروت، دار القلم. 
73.    مکی الحارثی، محمد بن علی (1426ق). قوت القلوب فی معاملة المحبوب ووصف طریق المرید إلى مقام التوحید، مصحح: عاصم إبراهیم الکیالی، بیروت، دار الکتب العلمیة.
74.    هاشمی، سید شفیع (1400 و 1401). «ویژگی‌های امام مهدی؟عج؟ در منابع اهل سنت»، صراط، شماره 28 و 29، قم، مؤسسه آموزشی – پژوهشی تخصصی مذاهب اسلامی.
75.    هاشمی برقان، مصطفی بن عبدالرحیم (1993م). تذکرة الهاشمی نسب السادات الحسینی، بی‌نا، دبی، امارات المتحدة العربی.
76.     هیتمی السعدی الأنصاری، أحمد بن محمد (1417ق). الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، مصحح: عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، بیروت، مؤسسة الرسالة. 
77.    یافعی، عبد الله بن أسعد (1413ق). مرآة الجنان و عبرة الیقظان فی معرفة حوادث الزمان، قاهره، دار الکتاب الإسلامی.