انتظار موعود

انتظار موعود

پژوهشی در روش‌شناسی پاسخگویی به شبهات مهدویت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژهشکده مهدویت و آینده پژوهی؛ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
چکیده
مهدویت، به عنوان یکی از اصول اعتقادی تشیع، بر باور به امام مهدی ؟عج؟ تأکید دارد که این مولفه از صدر اسلام با چالش‌ها و شبهاتی مواجه بوده است، از جمله انکار وجود امام و تردید در غیبت طولانی‌مدت. پاسخ‌گویی مؤثر به این شبهات به روش‌شناسی نظام‌مند مبتنی بر منابع اصیل دینی (قرآن، احادیث، و عقل) و ابزارهای تحلیلی (تاریخی، کلامی و رجالی) نیازمند است. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به درک عمیق و ساخت‌یافته از روش‌شناسی پاسخ به شبهات حوزه مهدویت؛ به استخراج، تحلیل و سازماندهی راهبردهای مقابله با چالش‌های اعتقادی مرتبط با این باور می‌پردازد. در این زمینه، ابتدا مفاهیم کلیدی همچون «شبهه»، «شک»، «پرسش» و «اعتراض» بررسی و تغییرات لازم و نوآوری‌های ضروری برجسته می‌شوند. این مطالعه بر ضرورت تطبیق رویکردها با فرهنگ و وضعیت فکری مخاطبان معاصر تأکید دارد و رویکردهای سنتی را با نقد سازنده ارزیابی می‌کند. در نهایت، مدل نظری پیشنهاد می‌شود که شبهات را طبقه‌بندی و روش‌های پاسخ را بر اساس ویژگی‌های شبهه و مخاطب انتخاب کرده است و فرآیند را با حفظ اصالت منابع، تعمیق و انسجام می‌بخشد. این مدل، زمینه‌ای علمی‌برای تحقیقات آتی فراهم می‌آورد و به تقویت گفتمان اعتقادی در جامعه معاصر کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study on the Methodology of Responding to Doubts about Mahdism

نویسنده English

khodamorad salimian
پژهشکده مهدویت و آینده پژوهی؛ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
چکیده English

Mahdism, as one of the doctrinal principles of Shiʿism, emphasizes belief in Imam Mahdi (may God hasten his reappearance). From the earliest period of Islam, this belief has faced various challenges and doubts, including denial of the Imam’s existence and skepticism regarding the prolonged Occultation. Providing effective responses to these doubts requires a systematic methodology grounded in authentic religious sources (the Qur’an, hadith, and reason) and analytical tools (historical, theological, and biographical/rijālī analyses).
The present study aims to achieve a deep and structured understanding of the methodology for responding to doubts in the field of Mahdism by extracting, analyzing, and organizing strategies for confronting doctrinal challenges related to this belief. To this end, key concepts such as “doubt,” “uncertainty,” “question,” and “objection” are first examined, and the necessary adaptations and essential innovations are highlighted. This study emphasizes the need to align approaches with the cultural context and intellectual conditions of contemporary audiences and critically evaluates traditional approaches through constructive critique.
Finally, a theoretical model is proposed that classifies doubts and selects response methods based on the characteristics of both the doubt and the audience, thereby enhancing depth and coherence while preserving the authenticity of the sources. This model provides a scholarly framework for future research and contributes to strengthening doctrinal discourse in contemporary society.

کلیدواژه‌ها English

Mahdism
Imam Mahdi
doctrinal doubts
methodology of response
pathology (critical assessment)
قرآن کریم.
1.    ابن بابویه، محمد بن علی (1385). علل الشرایع، قم، کتابفروشی داوری.
2.    ابن بابویه، محمد بن على (1395ق). ‏کمال الدین و تمام النعمة، تهران، اسلامیه.‏
3.    ابن منظور، محمد بن مکرم (بی­تا). لسان العرب، بیروت، دارالفکر.
4.    بدری، سامی ‌(1417ق). شبهات و ردود، قم، نشر حبیب.
5.    برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق). المحاسن‏، قم، دار الکتب الإسلامیة.
6.    برنجکار، رضا (1402). روش‌شناسی پاسخ به شبهات اعتقادی، فصلنامه علمی‌ـ پژوهشی مطالعات شبهه شناسی، شماره 1.
7.    جباری، محمد صالح؛ رضایی رادفر، صفورا. (۱۴۰۳). روش‌شناسی پاسخ به شبهات در سیره اهل‌بیت ؟عهم؟. مطالعات شبهه‌پژوهی، بهار 1403، شماره ۳.
8.    حاجی کاظم، سمیه (۱۴۰۳ق). روش علامه شعرانی در مقام دفاع از اخبار اعتقادی با التفات به آیات قرآنی، مطالعات میان رشته‌ای قرآن و الاهیات، شماره 1.
9.    دهخدا، علی اکبر (1337). لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
10.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار الشامیة،
11.    شریف الرضی، محمد بن حسین (1414ق‏). نهج البلاغة(للصبحی صالح)، قم، هجرت‏.
12.    شیخ حر عاملى، محمد بن حسن (1409ق‏). ‏وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت ؟عهم؟.
13.    طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین، تهران، مکتبة المرتضویة.
14.    طوسی، محمد بن حسن (1387). الغییبه، قم، مسجد جمکران.
15.    طوسی، محمد بن حسن (1411ق). الغیبه، قم، دارالمعارف.
16.    کدخدایی، محمد رضا (۱۳۹۵). بایسته‌های شبهه‌پژوهی و شبهه‌شناسی. پاسخ به شبهات دینی، شماره ۲.
17.   کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
18.   کشی، محمد بن عمر (1371). رجال الکشی، قم، مؤسسه ال‌البیت؟عهم؟.
19.    محمدیان کبریا، علی (۱۳۸۶). شک؛ شبهه و ارتداد از دیدگاه مذاهب اسلامی، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، شماره ۹.
20.    مصطفوی، اسدالله و روستائی، اکبر (1399). روش شناسی کلامی‌شیخ طوسی در پاسخ به شبهات مهدویت، با تاکید بر کتاب الغیبه، انتظار موعود، شماره 68.
21.   معنوی، سیدمجتبی (۱۳۹۶). سبک‌شناسی مواجهه ائمه؟عهم‌؟ با شبهه‌های مهدویت (با تاکید بر شبهه‌های واقفه)، انتظار موعود، بهار 1396، شماره ۵۶.
22.    مفید، محمد بن محمد (1378‏). ده انتقاد و پاسخ پیرامون غیبت امام مهدى؟عج؟، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى.
23.   مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، محقق: مؤسسة آل البیت؟عهم؟ قم، کنگره شیخ مفید.
24.    مکارم شیرازی، ناصرو سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۷۷). پاسخ به پرسش‌های مذهبی. قم، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب ؟ع؟.
25.    نعمانی، محمد بن ابراهیم (1376). الغیبه، مترجم: محمد جواد غفاری، تهران، نشر صدوق.
26.    هاشمى خویى، میرزاحبیب الله ‏(1400ق‏). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران، مکتبة الإسلامیة.