انتظار موعود

انتظار موعود

درک مهدویت در نسل دیجیتال با تحلیل نگرش‌ها: بررسی موردی عوامل مؤثر بر باورهای مهدوی نوجوانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3 گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل نگرش نوجوانان نسبت به آموزه‌های مهدویت و شناسایی عوامل فردی، آموزشی و رسانه‌ای مؤثر بر شکل‌گیری این باورها در فضای دیجیتال انجام شده‌است. با توجه ‌به ‌گسترش فناوری‌های ارتباطی و تأثیر آن بر هویت دینی نوجوانان، پژوهش حاضر از رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی و از روش کیفی_کمی بهره‌گرفته‌ است. در مرحله ‌کیفی، با روش پدیدارشناسی تفسیری، مصاحبه‌های نیمه‌ ساختار یافته ‌با ۳۶ نوجوان ۱۲ تا ۱۸ ساله‌ از استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی انجام شد و داده‌ها با روش کدگذاری سه‌سطحی تحلیل گردید. یافته‌های این مطالعه‌ نشان می‌دهد که نوجوانان در فضایی بین سنت و مدرنیته ‌قرار دارند؛ اما تأثیر مستقیم فضای دیجیتال (مانند شبکه‌های اجتماعی، محتوای تعاملی و بازی‌های رایانه‌ای) در داده‌های جمع‌آوری ‌شده ‌محدود بوده ‌است. در نهایت، پیشنهاد می‌شود برای تقویت درک کاربردی مهدویت، به جای تکیه ‌صرف بر محتوای آموزشی رسمی، از راهبردهای رسانه‌ای جدید، مانند داستان‌پردازی دیجیتال، تولید کلیپ‌های تعاملی، و طراحی بازی‌های مذهبی استفاده ‌شود. این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز طراحی مداخلات تربیتی مبتنی بر شواهد در آینده‌ باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Understanding Mahdism in the Digital Generation through Attitude Analysis: A Case Study of Factors Influencing Mahdist Beliefs Among Adolescents

نویسندگان English

Zohreh Hamzehlou 1
Safar Nasirian Azar Bonab 2
Mahdi Golipour 3
1 Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran
2 Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran
3 Department of Theology, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

This study aimed to analyze adolescents’ attitudes toward the teachings of Mahdism and to identify individual, educational, and media-related factors influencing the formation of these beliefs in the digital environment. Given the expansion of communication technologies and their impact on the religious identity of adolescents, this research employed a sequential exploratory mixed-methods approach (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, using interpretive phenomenological analysis, semi-structured interviews were conducted with 36 adolescents aged 12 to 18 from East and West Azerbaijan provinces, Iran. The data were analyzed using a three-level coding method. The findings indicate that adolescents exist in a space between tradition and modernity; however, the direct influence of the digital environment—such as social media, interactive content, and computer games—on their Mahdi-related beliefs was found to be limited in the collected data. Finally, it is suggested that instead of relying solely on formal educational content, innovative media strategies—such as digital storytelling, interactive video clips, and religious game design—should be used to strengthen the practical understanding of Mahdism. This research can pave the way for designing future evidence-based educational interventions.

کلیدواژه‌ها English

Mahdism education
digital youth
religious education
smart media
Mahdism receptivity index
dual visuality model
1. ابن ابی داود، سلیمان بن اشعث (1418ق). سنن ابی داود، تحقیق: صدقی، بیروت، دارالفکر.
2. ابن حنبل، احمد (1415ق). المسند، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
3. احمدی، سید فاروق (1403). چالش‌های اجتماعی دانش‌آموزان در دوره‌نوجوانی، اولین همایش بین‌المللی آموزش و پرورش با رویکرد مدارس هوشمند، معلمان خلاق و دانش‌آموزان متفکر در افق ۱۴۰۴، بوشهر، دریافت‌شده‌ازhttps://civilica.com/doc/2070733
4. اصغری، مصطفی؛ شالباف، رضا؛ عسگری فرد، محمد و دارابی، روشنک (1404). تاثیر رسانه‌های مجازی بر هویت و فرهنگ کودکان در عصر دیجیتال، بیست و پنجمین همایش ملی علمی ‌پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی، شیروان. دریافت ‌شده ‌از https://civilica.com/doc/2382569
5. ایزدی، فاطمه‌ (1394). بازتاب مهدویت در متون ادبی کودک و نوجوان دهه‌های 70-90، پایان‌نامه‌کارشناسی ارشد، دانشگاه ‌شیراز.
6. بالادستیان، محمدامین؛ حائری‌پور، محمدمهدی و یوسفیان، مهدی (1399). نگین آفرینش (درسنامه‌عمومی‌معارف مهدویت)، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود.
7. بغدادی، ابو بکر احمد بن علی (1414ق). تاریخ بغداد، بیروت، دارالفکر.
8. ترمذی، محمد بن عیسی (1414ق). سنن ترمذی، محقق: احمد شاکر، بیروت، دارالفکر.
9. جاودان، موسی؛ پوردادخدایی، نسیبه ‌و فروزنفر، عبدالله‌ (1402). رابطه‌آینده‌نگری، خودمهارگری و سبک زندگی اسلامی ‌با هویت دینی نوجوانان، سبک زندگی اسلامی ‌با محوریت سلامت، 7(1)، 5867. دریافت ‌شده‌ از https://sid.ir/paper/1130589/fa
10. جعفری هرندی، رضا و نجفی، حسن (1392). بررسی میزان توجه ‌به ‌مولفه‌های مهدویت در محتوای برنامه‌درسی دوره ‌متوسطه ‌ایران، مشرق موعود، 7(28)، 5786. دریافت‌شده‌از: https://sid.ir/paper/151058/fa
11. جوانی جونی، نفیسه‌ (1397). راهکارهای اجرایی در جهت کمک به شکل‌گیری و تقویت هویت مطلوب در کودکان و نوجوانان، اولین همایش ملی هویت کودکان ایرانی اسلامی‌در دوره ‌پیش‌دبستانی.
12. خدایی اصفهانی، اکرم (1397). مهدویت در اسلام و عهدین، معرفت، شماره‌94. دریافت‌ شده ‌از : https://ensani.ir/fa/article/author/74309
13. داداش‌زاده، داود و جلائی نوبری، حسین (1402). ضرورت تربیت مهدوی کودکان بر اساس آموزه‌های دینی مهدویت، مجله‌پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال پنجم، شماره‌54، دی 1402.
14. درتاج، فریبا؛ رجبیان ده‌زیره، مریم و اللّه‌کرمی، آزاد (1400). بررسی نقش سواد رسانه‌ای در پیش‌بینی نگرش نسبت به  ادگیری الکترونیکی دانشجویان و اساتید در ایام کرونا، پژوهش در نظام‌های آموزشی، 15(55)، 97-85.
15. داودی، محمدرضا و جمال‌زاده، ناصر (1403). ابعاد الگوی تربیت از منظر مرحوم آیت‌الله‌مهدوی کنی رحمه‌الله، فصلنامه‌علمی‌تربیت اسلامی، 19(49)، 120. https://doi.org/10.30471/edu.2024.9877.2864
16. رحیمی، عبدالرفیع (1398). آموزه‌های تشیع در منظومه‌فکری گلدزیهر، پژوهش‌های علم و دین، 10(1)، 231246 . https://doi.org/10.30465/srs.2019.4757
17. سهمودی، نورالدین (1415ق). جواهر العقدین فی فضل الشرفین، محقق: مصطفی عبدالقادر، بیروت، دارالکتاب‌های العلمیة.
18. شریفی، فاطمه؛ امین، زینب و شیخ‌علی‌زاده، سیاوش (1399). تبیین رابطه‌ بین سرمایه‌های روان‌شناختی و رشد اعتقادی دانشجویان با نقش واسطه‌ای سبک زندگی اسلامی، فصلنامه‌دوره‌چهارم، شماره‌1، 1825.
19. صالحی، پروین؛ ایزدی، محمد رضا؛ کریمیان، مرضیه‌ و لطفی‌زاده، فاطمه‌ (1403). تربیت دینی در عصر دیجیتال، چالش‌ها و راهکارها، اولین همایش علوم انسانی با رویکرد نوین، آستارا. دریافت‌ شده ‌از : https://civilica.com/doc/2238354
20. صدوق، محمد بن علی بن بابویه‌(1385). الخِصال، مترجم: یعقوب جعفری، قم، اندیشه‌هادی.
21. صفری شالی، رضا و عبد‌مولایی، آتیه‌ (1395). تأثیر عوامل اجتماعی‌شدن بر هویت نوجوانان (همسالان، مدرسه‌و رسانه)، فصلنامه‌خانواده‌ و پژوهش، شماره‌27، 117136.
22. طاهری‌ماه‌زمینی، نجمه (1396). بررسی مضامین اشعار انتظار در شعر بعد از انقلاب اسلامی، ادبیات پایداری، شماره‌17، 179200.
23. طوسی، محمد بن حسن (1411ق). الغیبة، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة.
24. عبدالاهی، ابراهیم (1394). نهادینه‌های آموزه‌های مهدوی در کودکان، فصلنامه‌پژوهش‌نامه‌تربیت تبلیغی، شماره‌9 و 10.
25. عظیمی‌خرم‌آبادی، کاظم (1394). زمینه‌سازی رسانه‌ایتبلیغاتی ظهور مهدی موعود؟عج؟، موسسه‌آینده‌روشن بصیرت (پژوهشکده‌مهدویت)، تیرماه‌1394.
26. قاسمی، محمدعلی (1397). دوران طلایی تربیت، بی‌جا، نشر نورالزهراء، چاپ گل‌وردی.
27. قربانی، روح‌الله؛ کریمی‌نسب، علیرضا؛ کریمی‌مقصد، ابوالفضل و مهری، مرتضی (1403). نقش رسانه‌های اجتماعی در ایجاد ارتباطات موثر بین نوجوانان، اولین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی، مدیریت و علوم اجتماعی، تبریز. دریافت‌ شده ‌از: https://civilica.com/doc/2054113
28. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم (بی‌تا). ینابیع المودة، قم، کتابفروشی بصیرتی.
29. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.
30. مرتضوی، سید محمد (1389). ظهور حضرت مهدی در انتخاب ماست، پژوهشکده‌مهدویت، آینده‌روشن، 13 مرداد.
31. مرزوقی، رحمت‌الله ‌و راضی، الهام (1398). فلسفه‌تربیتی انتظار: رویکردی به نقش مدارس در تربیت نسل منتظر، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 27(43)، 97112.مصاحبه‌ها، نشست‌های تخصصی و چکیده‌ مقالات (1397). همایش ملی فرهنگ دفاعیامنیتی براساس آموزه‌های مهدوی، تهران، انتشارات دانشگاه ‌و پژوهشگاه‌ عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
32. موسوی، سیدحمزه ‌و واردی، زرین‌تاج (1402). بررسی و تحلیل موضوع مهدویت و شیوه‌های هنری انتقال آن به کودکان و نوجوانان در آثار یحیی علوی‌فرد، مجله‌مطالعات ادبیات کودک دانشگاه‌شیراز، سال چهاردهم، شماره‌اول (پیاپی 27)، 273294. https://doi.org/10.22099/JCLS.2022.42352.1909
33. نظری شاری، عبدالله‌ (1399).  مهدویت، هویت‌سازی و ارتقای کیفیت زندگی، دومین همایش بین‌المللی دین، معنویت و کیفیت زندگی. دریافت‌ شده‌ از: https://civilica.com/doc/1247114
34. نوذری، محمد (1401). تربیت دینی در دوره‌دبستان و دبیرستان، قم، پژوهشگاه‌ حوزه ‌و دانشگاه ‌و دانشگاه ‌فرهنگیان، چاپ اول، زمستان.
35. یزدخواستی، علی؛ امینی، محمد؛ رحیمی، حمید و غفاری ایرانی، ساره‌ (1391). بررسی وضعیت فرهنگ مهدویت بین دانش‌آموزان دوره‌متوسطه ‌شهر قم، مشرق موعود، 6(23)، 133149. دریافت‌شده‌از: https://sid.ir/paper/150972/fa
36. هندی، علاءالدین (بی‌تا). کنزالعمال فی سنن الافعال و الاقوال، بیروت، مؤسسة المعارف.