انتظار موعود

انتظار موعود

مسئولیت اخلاقی منتظر در عصر غیبت: تحلیلی تطبیقی با نظریه کنش درست در اخلاق کانتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
روح الله شاکری زواردهی 1
نیره امانی 2
1 دانشیار گروه شیعه شناسی (دانشکدگان فارابی)
2 دانشجوی دکترای گروه فلسفه اخلاق دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
اندیشه مهدویت در مکتب تشیع، صرفاً به‌عنوان باوری دینی درباره آینده‌ای وعده ‌داده ‌شده مطرح نیست، بلکه درعین‌حال، چارچوبی اخلاقی را برای زندگی در دوران غیبت نیز فراهم می‌سازد. منتظر واقعی کسی است که با پایبندی به مسئولیت‌های اخلاقی همچون عدالت‌طلبی، اصلاح‌گری و خودسازی، در فراهم‌کردن زمینه‌های ظهور منجی جهانی گام برمی‌دارد. در این نوشتار، با رویکردی تطبیقی به نظریه «کنش درست در اخلاق کانتی»، تلاش می‌شود نشان داده شود که وظایف اخلاقی منتظران در عصر غیبت، علاوه بر پشتوانه‌های دینی، قابلیت تبیین در چارچوب عقلانیت عملی را داراست. نظریه «اخلاقی کانت»، بر مفاهیمی چون تکلیف، اراده نیک و اصل جهان‌شمولی تأکید می‌ورزد؛ اصولی که در بسیاری از ابعاد با مسئولیت‌های اخلاقی منتظران همسو است. این مقاله می‌کوشد از خلال این تطبیق، نه‌تنها امکان گفت‌وگوی میان عقلانیت اخلاقی مدرن و اخلاق مهدوی را ترسیم کند، بلکه نشان دهد این گفت‌وگو، چگونه می‌تواند به بازتعریف کارآمدی اخلاق در عصر غیبت، تقویت مسئولیت‌پذیری مؤمنانه و ارائه الگویی قابل دفاع برای اخلاق انتظار منجر شود. بدین‌سان دستاورد اصلی پژوهش، ارائه چارچوبی نظری برای پیوند میان تکلیف‌محوری کانتی و اخلاقِ تحول‌گرای مهدوی است.
کلیدواژه‌ها
مهدویت
انتظار
عصر غیبت
اخلاق کانتی
کنش درست
مسئولیت اخلاقی
وظیفه‌گرایی

عنوان مقاله English

Moral Responsibility of the Awaiting Believer during the Occultation: A Comparative Analysis with Kantian Theory of Right Action

نویسندگان English

Rouh Allah Shakeri Zavardehi 1
Nayereh امانی 2
1 Associate Professor, Shia Studies Department (Farabi College)
2 PhD student in the Department of Moral Philosophy, University of Religions and Denominations
چکیده English

The doctrine of Mahdism in Shiʿi thought is not merely presented as a religious belief concerning a promised future; rather, it simultaneously provides an ethical framework for life during the period of occultation. A true awaiting believer is one who, through commitment to moral responsibilities such as justice-seeking, social reform, and self-purification, actively contributes to preparing the ground for the advent of the universal savior. This study adopts a comparative approach to Kant’s theory of right action in moral philosophy, seeking to demonstrate that the ethical duties of the awaiting believers during the occultation, in addition to their religious foundations, are also intelligible within the framework of practical rationality. Kantian ethics emphasizes concepts such as duty, good will, and the principle of universality—principles that, in many respects, align with the moral responsibilities of the awaiting believers. Through this comparison, the article not only explores the possibility of dialogue between modern moral rationality and Mahdist ethics, but also illustrates how such dialogue can contribute to redefining the practical effectiveness of ethics in the era of occultation, strengthening faith-based moral responsibility, and offering a defensible model for an ethics of awaiting. Accordingly, the main achievement of this research is the presentation of a theoretical framework that connects Kantian duty-based ethics with the transformative moral vision of Mahdism.

کلیدواژه‌ها English

Mahdist Awaiting
Kantian Ethics
Right Action
Moral Responsibility
Deontological Ethics

  1. 1.                   ابن‌منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق). لسان العرب، بیروت، دار صادر.

    2.                   اربلی، علی بن عیسی (1381). کشف الغمه فی معرفة الائمه، مصحح: هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنی هاشمی.

    3.                   بهروز محمدی منفرد؛ کاکاوند، محمد (۱۴۰۳). نشاط، اخلاق و انتظار موعود. نشریه مشرق موعود، ۱۸(۷۳) , ۲۷۰–۲۸۵.

    4.                   حرّ عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت.

    5.                   حیدری، فاطمه (۱۴۰۱). فواید اخلاقی انتظار مهدی موعود در روایات شیعی، اولین همایش ملی مهدویت و آینده‌پژوهی، بازیابی از. https://civilica.com/doc/1626625

    6.                   جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). امام مهدی ؟عج؟ موجود موعود. قم، نشر اسراء.

    7.                   دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران.

    8.                   راغب اصفهانی (۱۳۷۵). مفردات الفاظ القرآن، مترجم: غلامرضا خسروی حسینی، تهران، کتابفروشی مرتضوی.

    9.                   شفیعی سروستانی، ابراهیم (۱۳۸۴). انتظار، بایدها و نبایدها، تهران، نشر موعود عصر.

    10.                صدوق، محمد بن علی (۱۳۹۵ق). کمال‌الدین و تمام فالنعمة، مترجم: منصور پهلوان. قم، مسجد جمکران.

    11.                طوسی، محمد بن حسن (۱۳۸۷). الغیبة. مترجم: مجتبی عزیزی، قم، مسجد مقدس جمکران.

    12.                ذبیح‌زاده، علی‌نقی (۱۳۸۴). مرجعیت و سیاست در عصر غیبت، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

    13.                علوی، ریحانه‌سادات؛ کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ انصاری‌مقدم، مجتبی (۱۴۰۰). تحلیلی بر مسأله انتظار و وظایف منتظران در عصر غیبت، پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش، ۴۴، ۱۲۸–۱۴۳.

    14.                فیروزآبادی، مجدالدین (۱۴۱۵ق). القاموس المحیط، بیروت، دار احیاء التراث العربی؛ مؤسسة الرسالة.

    15.                کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۳۰ق). الکافی، قم، موسسه دارالحدیث العلمیة و الثقافیة.

    16.                مجلسی، محمدباقر (۱۴۴۰ق). بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

    17.                موسوی، سیدعلی (۱۳۹۶). اخلاق منتظر در غیبت امام زمان ؟ع؟، پژوهش‌های اخلاقی، شماره ۲۹.

    18.                موسوی اصفهانی، محمدتقی (۱۳۸۲). مکیال المکارم فی فوائد دعاء القائم، مترجم: مهدی حائری قزوینی. قم، مسجد مقدس جمکران.

    19.                مطهری، مرتضی (۱۳۸۷). مجموعه آثار، تهران، صدرا.

    20.                نعمانی، محمد بن ابراهیم (۱۳۹۷ق). الغیبة، قم، مکتبة الصدوق.

    21.                واعظی، احمد (۱۳۸۴). جان رالز: از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی، قم، بوستان کتاب.

    22.                المزی، یوسف بن عبدالرحمن (۱۴۰۳ق). تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، بیروت، مؤسسه الرساله.

    24.  Davies, P. (2009). Virtue Ethics and Divine Command: Is There a Tension? Journal of Religious Ethics, 37(3), 373–397.

    1. Eshleman, A. (2009). Moral Responsibility. In E. N. Zalta (Ed.) , Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University. Retrieved from https://plato.stanford.edu
    2. Kant, I. (1991). The Metaphysics of Morals (M. Gregor, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press. (Original work published 1797)
    3. Kant, I. (1997). Groundwork of the Metaphysics of Morals (M. Gregor, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press.
    4. Lin, S. (2024). A Synthesis of Kantian Ethics and Rousseauvian General Will in Justifying the Moral Ground of Political Laws. Humanities and Social Sciences Communications, 11, Article 593.
    5. Mougan, C., & Brand, J. (2023). Kantian Deontology Meets AI Alignment: Towards Morally Grounded Fairness Metrics.
    6. O’Neill, O. (1989). Constructions of Reason: Explorations of Kant’s Practical Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
    7. Palmquist, S. R. (2016). Kant’s Official Religion within the Boundaries of Bare Reason: Moral Religion and Divine Assistance.
    8. Reconsidering Virtue: Kant's Moral Religion. (2012). New Blackfriars, 93(1047), 544–561.
    9. Sachedina, A. A. (1981). Islamic Messianism: The Idea of Mahdi in Twelver Shi‘ism. Albany: SUNY Press.
    10. Klein, M. (2005). Responsibility. In T. Honderich (Ed.) , Oxford Companion to Philosophy. Oxford: Oxford University Press.