انتظار موعود

انتظار موعود

تحلیل انتقادی بر دیدگاه ادموندهیز نسبت به نواب اربعه دردوران غیبت صغری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
زهیر دهقانی آرانی
استادیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، ایران.
چکیده
کتاب «کارگزاران امام غایب» از جمله آخرین نگاشته‌های محققان غربی در مورد نقش و کارکردهای سفرای چهارگانه و دیگر وکیلان در عصر غیبت صغری است. ادموند هیز در این کتاب، در کنار توصیف اوضاع شیعه کمی پیش از آغاز تا انتهای دوران غیبت صغری، به زندگی و عملکرد افراد و شخصیت‌های مهم شیعه در این دوران و به طور خاص سفرای چهارگانه می‌پردازد و ادعا می‌کند باور سفارت توسط جناب محمد بن عثمان شکل گرفته است. نگاشته پیش رو، علاوه بر توصیف دیدگاه ادموند هیز در کتاب مذکور، درصدد است اشکالات مهم او را در دو حیطه روشی و محتوایی به روش پیمایش و تحلیل انتقادی ارائه کند. لحاظ پیش‌فرض‌های ذهنی، استفاده از منابع مشکوک و گزینش دل‌بخواهانه احادیث، از جمله نقدهای روشی و عدم فهم باورهای شیعی، ارائه ادعاهای بدون پشتوانه یا غیردقیق، فهم اشتباه روایات و گزارش‌های کهن و نیز وجود برخی ادعاهای تناقض‌آمیز از جمله نقدهای محتوایی وارد بر کار ادموند هیز است.
کلیدواژه‌ها
ادموند هیز
سفرای چهارگانه
غیبت صغرا
نیابت خاصه
محمد بن عثمان عمری

عنوان مقاله English

A Critical Analysis of Edmund Hayes’ Perspective on the Four Deputies of the Twelfth Imam: With Reference to Agents of the Hidden Imam

نویسنده English

zehir danghghani arani
استادیار دانشگاه تهران
چکیده English

Agents of the Hidden Imam represents one of the latest contributions by Western academia regarding the exploration of the roles and responsibilities of the Four Deputies and other representatives (wakils) during the era of Minor Occultation (al-Ghayba al-Sughra). In this work, Edmund Hayes delineates the socio-religious conditions of the Shia community from the time just before the onset of the Minor Occultation until its conclusion. He examines the lives and contributaions of prominent Shii figures, focusing specifically on the Four Deputies, asserting that the doctrine of the "Envoyship" (sifāra) was predominantly constructed by Muhammad b. Uthman al-Amri. The present study, while summerizing Hayes' viewpoints, seeks to pinpoint and examine his significant shortcomings or inaccuracies in both methodological and substantive dimensions through a critical-analytical approach. Methodological critiques encompass the influence of inherent biases, dependance on unreliable sources, and the arbitrary selection of hadiths. Furthermore, substantive criticisms pertain to a core miscomprehension of Shii doctrines, the presentation of unverifiable or vague assertions, the erroneous interpretation of classical narrations and historical reports, as well as inconsistencies within the author’s reasoning.

کلیدواژه‌ها English

Edmund Hayes
The Four Deputies
Minor Occultation
Specific Representation (al-Niyaba al-Khassa)
Muhammad b. Uthman al-Amri
قرآن کریم.
1. ابن‌رستم طبری، محمد بن جریر (1413ق). ‌دلائل الإمامة، قم، مؤسسة البعثة.
2. الگار، حامد (1369). دین و دولت در ایران: نقش عالمان در دوره قاجار، مترجم: ابوالقاسم سری، مشهد، توس.
3. پورسیدآقایی، مسعود؛ حکیم، منذر؛ جباری، محمدرضا؛ و عاشوری، حسن (1390). تاریخ عصر غیبت، قم، مؤسسه آینده روشن.
4. تقی‌زاده داوری، محمود (1385). تصویر امامان شیعه در دائرة المعارف اسلام «ترجمه و نقد»، قم، شیعه شناسی.
5. جباری، محمدرضا (1382). سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه؟عهم؟، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ؟ره؟.
6. حر عاملی، محمدبن حسن (1372). وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، تهران، اسلامیه.
7. حسین‌زاده شانه‌چی، حسن (1386). اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعه در غیبت صغرا، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
8. دهقانی آرانی، زهیر (1401). سیر تحول نگاه مستشرقان به مهدویت در۱۵۰ سال اخیر، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
9. سلیمیان، خدامراد (1388). فرهنگ‌نامه مهدویت، تهران، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود؟عج؟.
10. صدوق، محمد بن علی (1395). کمال الدین و تمام النعمة، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
11. صفری فروشانی، نعمت‌الله (1378). غالیان: کاوشی در جریان‌ها و برآیندها تا پایان سده سوم، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌‌‌‌های اسلامى.
12. طوسی، محمد بن حسن (1420ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول، قم، مکتبة المحقق الطباطبائی.
13. کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی (اسلامیه)، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
14. مسعودی، سید اسدالله (1378). شرح کتاب ارث، قم، در راه حق.
15. مفید، محمد بن محمد (1371). تصحیح إعتقادات الإمامیة، قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
16. هالم، هاینس (1389). تشیع، مترجم: محمدتقی اکبری، قم، نشر ادیان.
17. Abdulsater, Hussein Ali. (2024). “Review of Agents of the Hidden Imam: Forging Twelver Shiʿism, 850–950 CE”. JAOS, 144(2), 490–497.
18. Al-Mahdi Institute (dir.). (2024). “Agents of the Hidden Imam: Forging Twelver Shi‘ism”, 850-950 CE by Dr Edmund Hayes.
19. Donaldson, Dwight M. (1933). The Shi’ite Religion: a history of Islam in Persia and Irak. London: Luzac and Company.
20. Hayes, Edmund. (2015). The Envoys of the Hidden Imam: Religious Institutions and the Politics of the Twelver Occultation. The University of Chicago, ProQuest LLC.
21. Hayes, Edmund. (2022). Agents of the Hidden Imam forging Twelver Shi’ism, 850-950 CE. Cambridge: Cambridge University Press.
22. Hollister, John Norman. (1953). The Shi’a of India. London: Luzac.
23. Klemm, Verena. (1984). “Die vier sufarā’ des Zwölften Imām Zur formativen Periode der Zwölferšīʽa”. weltorients Die Welt des Orients, 15, 126–143.
24. Kohlberg, Etan. (1995). “SAFIR”. In Encyclopaedia of Islam (Second Edition, Vol. 8, pp. 811–812). Leiden: Brill.
25. Salati, Marco. (2025). Edmund Hayes, “Agents of the Hidden Imam. Forging Twelver Shiʿism, 850–950 CE, Cambridge Studies in Islamic Civilization, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2024, VII–XIII+247 pp., ISBN 978-1-108-99498-9”. Der Islam, 102(2), 540–549.