انتظار موعود

انتظار موعود

نص مرکّب در روایات مهدویت؛ نظریه‌ای جدید در گونه‌شناسی دلالت با محوریت روایت احمد بن اسحاق اشعری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه شیعه شناسی (دانشکدگان فارابی)
چکیده
«گونه‌شناسی دلالت» در روایات مهدویت، از مبانی استنباط آموزه‌های اعتقادی به شمار می‌رود. متکلمان امامیه، نصوص را به دو گونه «جلی» و «خفی» تقسیم کرده‌ و در کنار آنها، به «نص فعلی» نیز توجه داشته‌اند. با این حال، گونه‌ای دیگر از نصوص وجود دارد که تاکنون به‌عنوان گونه‌ای مستقل شناسایی نشده است که در این پژوهش به «نص مرکّب» نام‌گذاری می‌شود. این مقاله در صدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی، نظریه نص مرکّب را به‌عنوان گونه‌ای نو معرفی کند. پرسش اصلی مقاله آن است که چگونه ترکیب کنش‌های عملی و گفتار معصوم در یک روایت، شبکه‌ای دلالی محکم و غیرقابل انکار پدید می‌آورد که در استحکام، به تنهایی از هر یک از آن دو فراتر است؟ روایت احمد بن اسحاق اشعری از امام حسن عسکری ؟ع؟ به‌عنوان نمونه کامل، محور اصلی تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نص مرکّب، با هم‌افزایی فعل و قول و قراین حالیه و مقالیه، یقین کلامی را در بالاترین سطح ممکن تولید می‌کند و راه هرگونه تأویل و تفسیر مخالف را می‌بندد. نظریه مختار آن است که نص مرکّب، به‌عنوان گونه‌ای مستقل و جدید، می‌تواند الگویی روش‌شناختی برای تحلیل روایات هویتی در حوزه مهدویت ارائه کند. نتیجه آن که روایت احمد بن اسحاق، نظام دلالی چندلایه‌ای است که با ترکیب فعل و قول، امامت خاصه را به‌صورت عینی و قطعی اثبات می‌کند. این نظریه در تحلیل وقایع کلیدیی، مانند غدیر خم نیز کارایی خود را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Compound Text in Mahdism Narrations; A New Theory in the Typology of Indication with an Emphasis on the Narration of Aḥmad ibn Isḥāq al-Ashʿarī

نویسنده English

Rouh Allah Shakeri Zavardehi
Associate Professor, Department of Shiʿa Studies (Farabi Campus)
چکیده English

"Typology of indication" within mahdivist narratives is among the foundations for inferring doctrinal teachings. Imami theologians categorize texts into two distinc – "clear" (jalī) and "obscure" (khafī) – while considering the “actual text” (fi’li). However, there exists a further category that has yet to be recognized as an independent classification; this research designates such a category as the
"compound text" (naṣṣ murakkab). This article endevears to present the theory of the compound text as novel classification, employing a descriptive-analytical methodology. The primary inquiry of the article is: how does the combination of the practical actions Alongside the utterance of the infallible (Imam) within a singular narration create a robust and irrefutable network of signification that, in terms of strength, exceeds the power of each element when considered separately? The narration Attributed to Aḥmad ibn Isḥāq al-Ashʿarī from Imam Ḥasan al-ʿAskarī (peace be upon him) Exemplifies this argument and serves as the focal point for analysis. The results indicate that the compound text, through the interplay of actions, speech, and both situational and verbal indicators, generates theological certainty at at an optimal , thereby precluding any contradictory interpretations or hermeneutical misdirection. his proposed theory contends that the composite text, recognized as a novel and independent type, can provide a methodological model for analyzing identity-related narrations in the field of Mahdism. The conclusions drawn reveal that the narration of Aḥmad ibn Isḥāq emboddies a multi-layered signification system that, by merging actions with speech, proves the specific Imamate in an objective and definitive manner. Furthermore,This theory also proves its efficacy in analyzing significant events such as the event of Ghadīr Khumm.

کلیدواژه‌ها English

Compound Text
Typology of Indication
Narration of Aḥmad ibn Isḥāq
Specific Imamate
Mahdism
Actual Text
Verbal Text
قرآن کریم.
1.      ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (۱۴۰۶ق). منهاج السنة النبویة، محقق: محمد رشاد سالم، ریاض، جامعة الإمام محمد بن سعود.
2.      ابن سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۵). الإشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغة.
3.      ابن‌قیم جوزی، محمد بن أبی بکر (۱۳۹۰). المنار المنیف فی الصحیح و الضعیف، حلب، مکتبة المطبوعات الإسلامیة.
4.      ابن منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب، بیروت، دارالفکر.
5.      اربلی، علی بن عیسی (۱۴۳۳ق). کشف الغمة فی معرفة الائمة ؟عهم؟، قم، المجمع العالمی لاهل البیت ؟عهم؟.
6.      آلبانی، محمد ناصرالدین (۱۴۲۰ق). سلسلة الأحادیث الضعیفة، ریاض، دار المعارف.
7.      بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۲۲ق). صحیح البخاری، محقق: محمدزهیر بن ناصرالناصر، بیروت، دار طوق النجاة.
8.      بغدادی، خطیب (۱۴۲۲ق). تاریخ بغداد. محقق: بشار عواد معروف، بیروت، دارالغرب الإسلامی.
9.      ترمذی، محمد بن عیسی (۱۴۱۹ق). سنن الترمذی، قاهره، دار الحدیث.
10.  حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱۳ق). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد، قم، مؤسسة نشر اسلامی.
11.  خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۰ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم، مرکز نشر الثقافة الإسلامیة.
12.  خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۸ق). مبانی تکملة المنهاج، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
13.  رضایی اصفهانی، محمدعلی (۱۳۸۹). «گونه‌شناسی آیات مهدویت بر اساس روایات تفسیری»، فصلنامه مطالعات تفسیری، شماره ۴.
14.  زبیدی، محمد بن محمد (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر.
15.  سبط ابن جوزی، یوسف بن حسام الدین (بی‌تا). تذکرة الخواص، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة.
16.  سجستانی، سلیمان بن اشعث (۱۴۲۰ق). سنن أبی داود، قاهره، دار الحدیث.
17.  سید مرتضی، علی بن حسین (۱۴۱۰ق). الشافی فی الإمامة، تهران، مؤسسة الصادق ؟ع؟.
18.  شاکری زواردهی، روح‌الله (۱۳۹۰). «هویت معرفتی تداوم فیض و استمرار وجود خلیفة الله»، اندیشه جدید دینی، شماره ۲۷.
19.  صدوق، محمد بن علی (۱۳۹۵). کمال الدین و تمام النعمة، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
20.  طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو.
21.  طوسی، محمد بن حسن (۱۴۲۰ق). الفهرست، قم، مکتبة المحقق الطباطبایی.
22.  طوسی، محمد بن حسن (۱۴۲۵ق). الغیبة، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة.
23.  قفاری، ناصر بن عبدالله (۱۴۱۴ق). أصول مذهب الشیعة الإثنی عشریة، ریاض، دارالرایه.
24.  مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
25.  مفید، محمدبن محمد (۱۴۱۳ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید.
26.  مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق). اوائل المقالات، قم، المؤتمر العالمی لألفیه الشیخ المفید.
27.  مظفر، محمدرضا (۱۳۹۲). اصول الفقه، قم، نشر اسماعیلیان.
28.  میلانی، سید علی (۱۳۸۱). «مهدی ؟عج؟ در آینه‌ روایات»، انتظار موعود، شماره ۶.
29.  نجاشی، احمد بن علی (۱۴۲۷ق). رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
30.  نیشابوری، مسلم بن حجاج (بی‌تا). صحیح مسلم. محقق: محمدفؤاد عبدالباقی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.