انتظار موعود

انتظار موعود

جنگ شناختی و تحریف گفتمان مهدویت؛ تحلیل راهبردهای امنیتی‌سازی و زمینه‌زدایی در فرسایش آینده‌مندی خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم ع. هیات علمی وابسته دانشگاه آزاد سلامی.
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی سازکارهای جنگ شناختی غرب در تحریف گفتمان مهدویت و تحلیل آثار آن بر فرسایش افق آینده‌مندی تمدنی خانواده مهدوی انجام شده است. تحقیق حاضر با روش کیفی و تلفیق مدل سه ‌بعدی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و رویکرد اجتماعی‌ـ ‌شناختی ون‌دایک مکتوب شده است. پیکره پژوهش شامل ۲۳ متن تحلیلی کلیدی (حدود ۳۲ هزار کلمه) از رسانه‌ها و اندیشکده‌های مرجع غربی (۲۰۰۱ تا ۲۰۲۵ م) است که به روش هدفمند انتخاب شده‌اند. عملیات شناختی غرب از طریق سه راهبرد کلان شامل «امنیتی‌سازی مهدویت و بازنمایی آن به عنوان تهدید صلح جهانی»، «زمینه‌زدایی و تاریخی‌گری سکولار با اسطوره‌سازی مادی» و «تحریف معنای انتظار در قالب دوقطبی انفعال رخوت‌انگیز یا خشونت آخرالزمانی» عمل می‌کند. این فرآیند با دست‌کاری مدل‌های ذهنی، آموزه مهدویت را به یک «سوژه امنیتی‌شده» تبدیل و فشار معرفتی مستقیمی به درون خانواده منتقل می‌کند. پیامد این تحریف‌ها، فرسایش توان کارگزارانه خانواده در بازتولید امید، ایجاد هراس ادراک‌ شده در والدین و اختلال در انتقال بین‌نسلی هویت منتظرانه است. بازسازی مفهوم «انتظار فعال» شرط بنیادین حفظ تاب‌آوری شناختی جامعه است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cognitive Warfare and the Distortion of Mahdism Discourse: An Analysis of Securitization and Decontextualization Strategies in the Erosion of the Family's Future Orientation

نویسنده English

Seyyed Mahdi Hoseini
PhD graduate in Islamic History from Bagher al-Olum University, faculty member affiliated with Azad University.
چکیده English

This study examines the tactics employed in Western cognitive warfare that distort the discourse of Mahdism and assessing their repercussions on eroding the civilizational future orientation of the Mahdist family. Employing a qualitative research design, the study integrates Fairclough's three-dimensional model of Critical Discourse Analysis (CDA) with van Dijk's socio-cognitive approach. The research corpus comprises 23 deliberately chosen analytical texts (approximately 32,000 words) sourced from prominent Western media organizations and think tanks published between 2001 and 2025. The findings indicate that Western cognitive operations function through three principal strategies: (1) framing Mahdism as a securitized issue and portraying it as a menace to global stability; (2) employing decontextualization and secular historicism facilitated by the creation of material myths; and (3) misrepresenting the notion of intizar (active expectation) by simplifying it to a misleadingdichotomy of passive quietism or apocalyptic violence. Through the manipulation of socio-cognitive models, these strategies reconstruct Mahdism as a securitized subject, thereby transmitting epistemic pressure directly upon the family. The ramifications include the erosion of the family's agency in nurturing hope, the intensification of perceived parental anxiety, and the disruption of the intergenerational transmission of Mahdist identity. The study concludes that reconstructing the concept of active expectation (al-intizar al-faʿʿāl) constitutes a fundamental prerequisite to maintain society's cognitive resilience.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive warfare
Mahdism discourse
Active expectation (Intizar)
Mahdist family
1.   ایرانی، هادی (۱۳۹۱). «آسیب‌شناسی انحرافات آخرالزمانی در رسانه‌های جمعی»، فصلنامه پژوهش‌های مهدوی، ۴(۱۴)، ۹۲۸.
2.     حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۲۷ق). وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت ؟عهم؟ لإحیاء التراث.
3.     خامنه‌ای، سید علی (بی‌تا). بیانات مرتبط با مهدویت و تمدن نوین اسلامی، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (Khamenei.ir).
4.     خمینی، سید روح‌الله (۱۳۸۹). صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
5.     دانشمند، مهدی (۱۴۰۰). «امنیت اجتماعی و تاب‌آوری شناختی خانواده»، فصلنامه پژوهش‌های خانواده، ۱۷(۲)، ۸۵۱۰۱.
6.     سلیمی افجانی، مهدی (۱۴۰۳). «تحلیل اجتماعی-شناختی قاب‌بندی‌های رسانه‌ای علیه باورهای دینی»، مجله گفتمان و جامعه، ۳(۱)، ۵۵۷۸.
7.     شرفی جم، محمدرضا (۱۳۹۳). «الگوی تربیتی خانواده مهدوی در پرورش امید نهادی»، فصلنامه طهورا، ۷(۱۹)، ۹۵۱۱۸.
8.     صافی گلپایگانی، لطف‌الله (۱۳۹۲). انتظار سازنده و نقش آن در بازتولید تمدنی، قم، مرکز تخصصی مهدویت.
9.     صالحی، نجمه (۱۳۹۶). آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت، قم، مرکز تخصصی مهدویت.
10.   صدر، سید محمدباقر (بی‌تا). بحث حول المهدی، بیروت، دار التعارف للمطبوعات.
11.   ضمیری، محمدرضا (۱۳۸۶). «مسئولیت اجتماعی و فرهنگ انتظار در اندیشه امامیه»، دین و علوم اجتماعی، ۱۳(۲)، ۲۸۹۳۱۲.
12.   قاسمی قمی، جعفر (۱۳۷۸). «مفهوم ماشیح در یهودیت و تحولات تاریخی آن»، فصلنامه هفت آسمان، ۱(۲)، ۱۴۵۱۶۷.
13.   کرمی، محسن (۱۴۰۳). «امنیتی‌سازی گفتمان شیعه در اندیشکده‌های غربی: بررسی انتقادی فارین افرز و اکونومیست»، مطالعات راهبردی جهان اسلام، ۲۵(۱)، ۱۵۳۸.
14.   کلباسی اشتری، حسین (۱۳۸۹). منجی‌گرایی در ادیان ابراهیمی: یک مطالعه تطبیقی، تهران، انتشارات حکمت.
15.   محمدزاده، علی، و مشهدی، علی (۱۳۹۹). «فشار شناختی بر خانواده: تحلیل ساختاری چالش‌های تربیتی مدرن»، نشریه تربیت اسلامی، ۱۵(۳۱)، ۱۲۱۱۴۴.
16.   محمدی ری‌شهری، محمد (۱۳۸۹). میزان الحکمة، قم، دارالحدیث.
17.   مطهری، مرتضی (۱۳۷۳). قیام و انقلاب امام مهدی ؟عج؟ از دیدگاه فلسفه تاریخ، تهران، انتشارات صدرا.
18.   موسوی گیلانی، سید رضی (۱۳۸۹). «مستشرقان غربی و مهدویت اسلامی: از جیمز دارمستتر تا هانری کربن»، فصلنامه مشرق موعود، ۲(۶)، ۹۹۱۲۰.
19.   نقیبی، سید ابوالقاسم، و شهریاری، معصومه (۱۴۰۱). «واکاوی ماهیت نهاد خانواده در فقه امامیه و حقوق ایران»، فصلنامه خانواده‌پژوهی، ۱۸(۷۰)، ۲۰۹۲۲۸.
20.   هانتینگتون، ساموئل (۱۳۷۸). برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی، ترجمه: مجتبی رفیعی مهرآبادی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
21. Arjomand, Said Amir (1984). The Shadow of God and the Hidden Imam: Religion, Political Order, and Societal Change in Shi’ite Iran from the Beginning to 1890. University of Chicago Press.
22.  Bernal, Nathan, Carter, Craig, Singh, Indu, & Smith, John (2021). Cognitive Warfare: An Emerging Conflict Domain. NATO Innovation Hub (ACT).
23.  Buzan, Barry, Wæver, Ole, & de Wilde, Jaap (1998). Security: A New Framework for Analysis. Lynne Rienner Publishers.
24.  Cao, Yue, Li, Xia, & Zhang, Hao (2023). Cognitive warfare and its strategic implications on social decision-making. Journal of Strategic Studies, 46(2), 211–234.
25.  Center for Strategic and International Studies (CSIS). (n.d.). Enhancing Cognitive Security and Societal Resilience (CSIS Report). CSIS.
26.  Claverie, Bernard, & Du Clouzel, François (2021). The Cognitive Warfare Concept. NATO Allied Command Transformation.
27.  Claverie, Bernard, Du Clouzel, François, & NATO Innovation Hub (2021). Cognitive Warfare: The Future of Conflict and Human-Machine Interaction. NATO ACT.
28.  Fairclough, Norman (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.
29.  Freeden, Michael (1998). Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach. Oxford University Press.
30.  Halm, Heinz (1991). Shi'ism (Janet Watson, Trans.). Edinburgh University Press.
31.  Lewis, Bernard (2003). The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror. Modern Library.
32.  Lewis, Bernard (2007). Iran in apocalyptic mood. The Wall Street Journal.
33.  Miles, Matthew B., Huberman, A. Michael, & Saldaña, Johnny (2014). Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
34.  Ottwell, Richard (2024). Weaponization of Perception: The Mechanics of Cognitive Influence in Modern Media. Routledge.
35.  Sachedina, Abdulaziz Abdulhussein (1981). Islamic Messianism: The Idea of Mahdi in Twelver Shi'ism. State University of New York Press.
36.  Van Dijk, Teun Adrianus (1998). Ideology: A Multidisciplinary Approach. SAGE Publications.