انتظار موعود

انتظار موعود

نقش راویان زیدی در اسناد و محتوای روایات نشانه های ظهور تا قرن پنجم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مسلم کامیاب
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
با بررسی منابع امامی‌در پنج قرن ابتدایی، حضور راویان غیرامامی، از جمله، «زیدیه» امری انکارناپذیر است. با توجه به حضور این فرقه در اسناد روایات نشانه‌های ظهور و‌ زمینه‌های تاریخی جعل و تحریف توسط فرقه‌های غیرامامی؛ این پرسش‌ها مطرح می‌شود: راویان زیدی حاضر در این حوزه چه کسانی هستند؛ روایات آنان از حیث سند و محتوا چگونه قابل ارزیابی است؛ آیا می‌توان برای این فرقه در تحریف یا جعل نشانه‌های ظهور نقشی قائل شد و اساسا نقش اعتقای زیدیه در مهدویت چگونه است؟ این پژوهش، ضمن برشماری روایات نشانه‌های ظهور در متون معتبر امامیه به روش توصیفی_تحلیلی، به بررسی راویان و روایات مهدوی این فرقه پرداخته است. نتایج این بررسی نشان می­دهد، تنها احمد بن محمد بن سعید ابن عقده کوفی در اسناد این روایات حضور دارد و نقش وی بیش‌تر انتقال میراث حدیثی شیعه به دوره‌های بعدی بوده است. مقایسه محتوایی روایات او، حکایت از همسانی آن‌ها با سایر روایات نشانه‌های راویان امامی‌دارد. با توجه به جایگاه والای وی در نقل روایات و توثیق او توسط دانشمندان شیعی، می‌توان گفت که گرایش زیدی وی در نقل و انتقال میراث حدیثی تأثیری نداشته است. افزون بر این، نشان داده شد که آموزه­های اعتقادی زیدیه در مهدویت به ویژه نشانه‌های ظهور دخالتی آشکار نداشته­ اند.
کلیدواژه‌ها
مهدویت
نشانه‌های ظهور
زیدیه
احمد بن محمدبن سعید ابن عقده کوفی
قرن پنجم هجری.

عنوان مقاله English

The Role of Zaydi Transmitters in the Chains of Transmission and Content of Reports on the Signs of the Advent up to the Fifth Century AH

نویسنده English

moslem kamyab
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده English

An examination of Imami sources from the first five centuries of Islam incontrovertibly shows the significant involvement of non-Imami transmitters, which includes the Zaydi sect. Two factors enabled the alteration and fabrication of these narrations by non-Imami groups: the presence of Zaydi narrators within the transmission chains of narration concerning the signs of the advent, as well as the historical circumstances. Several questions arise: ‘Who were the Zaydi narrators involved in this field?’ ‘How can we to assess their narrations in terms of their chains of transmission and content?’ ‘Is it reasonable to assert that the Zaydi sect contributed to the distortion or fabrication of accounts related the signs of the advent?’ ‘Is it reasonable to assert that the Zaydi sect contributed to the distortion or fabrication of accounts related?’ We employ a descriptive-analytical approach and identify reports concerning the signs of the advent in authoritative Imami texts and examine the narrators associated with this sect, alongside their accounts pertaining to Mahdism. The findings indicate that only Aḥmad ibn Muḥammad ibn Sa‘īd Ibn ‘Uqda al-Kūfī appears in the transmission chains of these narratives, and that his primary role was to transmit the Shi‘i hadith heritage to subsequent generations. An analysis comparing the content of the narratives he transmitted demonstrates that they are consistent with other accounts concerning the signs of the advent transmitted by Imami narrators. Considering his esteemed status as a narrator and the endorsement he received from Shi‘i scholars, we can conclude that his Zaydi affiliation did not affect his transmission and dissemination of the hadith heritage. Furthermore, the findings confirm that Zaydi doctrinal teachings on Mahdism, especially with respect to the signs of the advent, had no discernible influence on these reports.

کلیدواژه‌ها English

Mahdism, Signs of the Advent, Zaydism, Aḥmad ibn Muḥammad ibn Sa‘īd Ibn ‘Uqda al-Kūfī, Fifth Century AH.
1. ابن حزم، علی بن احمد (1416ق). الفصل فی الملل و الأهواء و النحل، بیروت، دار الکتب العلمیة.
2. ابو الفرج اصفهانی، علی بن حسین (1416ق). مقاتل الطالبین، قم، الشریف الرضی.
3. أبوغالب زرارى، احمدبن محمد (1369). رسالة أبی غالب الزراری، مصحح: حسینى، محمدرضا، قم،  مرکز البحوث و التحقیقات الإسلامیة.
4. اشعری، علی بن اسماعیل (1400ق). مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین،  مصحح: ریتر، هلموت، بیروت، دار النشر.
5. آیتی، نصرت الله (1399). رایات سود، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‌ وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی‌حوزه علمیه قم.
6. آیتی، نصرت الله (1390). تأملی در نشانه‌های حتمی‌ظهور، قم، مؤسسه آینده روشن.
7. برقی، احمدبن محمد بن خالد (1371). المحاسن، قم، دار الکتب الإسلامیة.
8. پاکتچی، احمد (1380). مدخل امامیه، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
9. حسینی، بی بی زینب و همکاران (تابستان1397). مجله مشرق موعود، «تحلیل تاریخی روایات علائم ظهور»، شماره 2، شماره پیاپی 46.
10. حمیری، عبدالله بن جعفر(1413ق). قرب الاسناد، ‏قم، مؤسسة آل البیت ؟عهم؟.
11. خزاز رازی، علی بن محمد (1401ق). کفایه الاثر، مصحح: حسینى کوهکمرى، قم، بیدار.
12. سلیمیان، خدامراد ( 1398). بررسی تحلیلی روایات نشانه‌های ظهور، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
13. شبیری رنجانی، محمدجواد (1419ق). الکاتب نعمانی و کتابه الغیبه، تهران، پژوهشگاه قرآن و حدیث.
14. صادقى، مصطفى‏ (1385). تحلیل تاریخى نشانه‌هاى ظهور، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى‏.
15. صدوق، محمد بن علی (1395). کمال­الدین و تمام النعمة، تحقیق: علی‌اکبرغفاری، تهران، انتشارات اسلامیه.
16. صدوق، محمدبن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه، محقق: على اکبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
17. صدوق، محمد بن على (1378). عیون اخبار الرضا، محقق: مهدی لاجوردى، تهران، نشر جهان.
18. صدوق، محمد بن على (1385). علل الشرایع، قم، کتاب فروشى داورى‏.
19. صدوق، محمد بن على ‏(1362). الخصال، محقق: على اکبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین‏ حوزه علمیه.
20. صدوق، محمدبن على‏ (1403ق‏). معانی الأخبار، مصحح: علی اکبرغفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
21. صدوق، محمد بن علی( 1398ق). توحید، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم .
22. طوسی‏، محمد بن حسن (1381). رجال، نجف، انتشارات حیدریه‏.
23. طوسی، محمد بن حسن (بی­تا). الفهرست، نجف، المکتبة المرتضویة ‏.
24. طوسی، محمدبن حسن (1411ق). الغیبه‌، مصحح: عبادالله تهرانی وعلی احمد ناصح، قم، دارالمعارف الاسلامیه‌.
25. طوسی، محمد بن حسن (1364). تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
26. فرجامی، اعظم (1393). زیدیه و حدیث امامیه، قم، مؤسسه علمی‌فرهنگی دار الحدیث.
27. فقهی زاده، عبدالهادی و صادقی، سیدجعفر (بهار1393). «نقش عباسیان در جعل و تحریف روایات مهدوی»، فصلنامه مشرق موعود، شماره 29.
28. قمی، علی بن ابراهیم (1404ق). تفسیر قمی، مصحح: موسوی جزایری، قم، دارالکتب.
29. کشی، محمدبن عمر (1409ق). اختیارمعرفه الرجال(رجال کشی)، مشهد، مؤسسه نشردانشگاه مشهد.
30. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
31. مفید، محمد بن محمد (1413ق‏). الأمالی( للمفید)، محقق: استاد ولى و علی اکبرغفارى، قم، کنگره شیخ مفید.
32. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، محقق : مؤسسة آل البیت ؟عهم؟‏، قم، کنگره شیخ مفید.
33. منصور بالله، عبدالله بن حمزه بن سلمان (1421ق). العقد الثمین، محقق: عبدالسلام بن عباس، صنعا، موسسه الامام زید بن علی.
 
34. موسوی نیا، سعیده سادات؛ طباطبایی، سیدکاظم و جلالی، مهدی (بهار1398). «بررسی نشانه‌های ظهور با تأکید بر فرقه واقفه»، مجله مشرق موعود، قم: موسسه آینده روشن، دوره 13، شماره 49.
35. نجاشى، احمدبن على (1407ق). ‏رجال‏، قم‏، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
36. نعمانی، محمد بن ابراهیم (1397). الغیبة‏، محقق: علی اکبرغفارى، تهران، مکتبة الصدق‏.
37. نوبختی، حسین بن موسی (بی­تا). فرق الشیعة، بیروت، در الاضواء.
38. هارونی، یحیی بن حسین (1439ق). الدعامه الی الامامه، محقق: ابراهیم یحیی عبدالله الدرسی، یمن، مرکز تحقیقاتی امام منصور بالله.
39. هارونی، یحیی بن حسین (1422ق). تیسیر المطالب، تحقیق: عبدالله بن حمد العزی، صنعا، مکتبه امام زید بن علی.
40. هلالی، سلیم بن قیس (1405ق). کتاب سلیم بن قیس، قم، الهادی.
41. یحیی بن حسین، مرشد بالله (1422ق). الامالی الخمیسیه، محقق: محمد حسن اسماعیل، بیروت، دار الکتب العلمیه.