انتظار موعود

انتظار موعود

الگوسازی تاب‌آوری پایدار خانواده مهدوی؛ تحلیلی بر تعامل «امید» و «انتظار»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته سطح 3 مرکز تخصصی مهدویت
2 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه، پژوهشگر پژوهشکده مهدویت و موعودگرایی انتظار پویا
چکیده
«خانواده مهدوی»، هویت خود را در امید معنادار به آینده و انتظار برای تحقق حکومت مهدوی تعریف می‌کند؛ اما در این مسیر، با واقعیت‌های اجتماعی معاصر، فشارهای روانی و تهاجم‌های فرهنگی مواجه می‌شود. داده‌های پژوهش از متون دینی و روان‌شناختی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تطبیقی-تلفیقی تحلیل و مدل‌سازی شده‌اند؛ تا به این پرسش پاسخ داده شود که خانواده مهدوی چگونه می‌تواند در مسیر رسیدن به آینده، هویت خود را حفظ کند و در برابر بحران‌ها تاب‌آوری داشته باشد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد «امید‌»، به عنوان سازه‌ای شناختی_ انگیزشی (با سه مؤلفه هدف‌مندی، راهبرد و عاملیت) و «انتظار»، به عنوان سازه ای شناختی_کنشی (با سه مؤلفه ارزش‌گذاری، مسئولیت‌پذیری و صبرفعال)، می‌توانند در تعامل، زمینه تاب‌آوری خانواده در برابر بحران‌ها را فراهم کنند؛ در حالی که ضعف در یکی از این دو سازه، می‌تواند پیامدهای تربیتی و روانی نظیر سرخوردگی، خمودی، بی‌تفاوتی، فروپاشی را در خانواده داشته باشد. در مقابل، تقویت هم‌زمان امید و انتظار، خانواده را به سطح بالاتری از پایداری در برابر فشارها و توان حرکت به‌سوی اهداف بلند رهنمون می‌سازد. در نهایت، بر اساس تعامل این دو سازه، چهار گروه خانواده «گسسته»، «آرزومند»، «فرسوده» و «تاب‌آور» شناسایی و تحلیل شدند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Modeling the Sustainable Resilience of the Mahdavi Family: An Examination of the Relationship between “Hope” and “Expectation”

نویسندگان English

mohammad baghgoli 1
mohammad baghgoli 2
1 A graduate of the 3rd level of Mahdavit specialized center
2 Graduate of Level 4 (PhD Equivalent) in Islamic Seminary Studies, Researcher at the Institute for Mahdavi Studies and Dynamic Expectation Esotericism
چکیده English

The identity of the” Mahdavi family” is characterized by a profound sense of hope for the future and an expectation regarding the the realization of the Mahdavi government; however, this journey is fraught with contemporary societal challanges, psychological pressures, and cultural invasions. The data for this research were collected from religious and psychological literature and analyzed and modeled using qualitative content analysis with a comparative-integrative approach. The primary objective of the study is to address how of the Mahdavi family can sustain its identity while progressing toward the future and fortify its resilience amidst crises. The findings indicate that "hope," defined as a cognitive-motivational construct (encompassing three dimensions: goal-directedness, pathway, orientation, and agency), and "expectation," perceived as a cognitive-actional construct (encompassing three dimensions that includes: valuation, responsibility, and active patience), can together form a foundation for family‘s resilience during challenging times. Conversely, deficiencies in either of these two constructs may result in educational and psychological repercussions such as frustration, apathy, indifference, and familial disintegration. In contrast, the simultaneous enhancement of both hope and expectation guides the family toward greater stability in the face of pressures and enhances its capability to pursue long-term goals. Ultimately, based on the interaction of these two constructs, four family typologies -"disconnected," "wishful," "exhausted," and "resilient"- were identified and analyzed.

کلیدواژه‌ها English

Hope
Expectation
Mahdavi Family
Resilience
Challenges of the Age of Occultation
قرآن کریم.
1. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب، بیروت، دارالحیاه.
2. آخوندی، محمد باقر (1386). «انتظار فرج، راه‌برد کاهش ناهنجاری‌ها و آسیب‌های اجتماعی»، مشرق موعود، دوره 1، شماره 2.
3. آقاجانی، نصرالله (1399). سنت‌های الاهی در اعتلا و انحطاط جوامع از دیدگاه قرآن و روایات، قم، دانشگاه باقر العلوم ؟ع؟
4.  جوکار، بهرام (بی‌تا). «نقش واسطه ای تاب‌آوری در رابطه بین هوش هیجانی و هوش عمومی‌با رضایت از زندگی»، دوفصلنامه انجمن روانشناسی ایران، دوره 2، شماره 2.
5. پارسانیا، حمید (1399). «سکولاریسم پنهان آری یا نه؟، رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی»، دوره 33، شماره 114.
6. پرچم، اعظم؛ فاتحی زاده، مریم و محققیان، زهرا (1392). «ابعاد سه گانه ی نظریه امید اسنایدر و تطبیق آن با دیدگاه قرآن کریم»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دوره 19، شماره 2.
7. پسندیده، عباس (۱۳۹۲). الگوی اسلامی ‌شادکامی ‌با رویکرد روان‌شناسی مثبت‌گرا، قم، سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
8. جعفری هَرُفته، مجید و کاویانی آرانی، محمد (1402). «بررسی روان‌شناختی موانع امید در جامعه از منظر قرآن»، تربیت متعالی،دوره 2،شماره 1.
9. خامنه­ای، سید علی (1398). نگاهى به نظریّه انتظار: در اندیشه‌ى حضرت آیت‌الله العظمى خامنه‌اى (مدّظلّه العالى). انتشارات انقلاب اسلامى.
10. خلیلیان شلمزاری، محمود (1400). «مؤلفه‌ها و مدل مفهومی‌امید بر اساس آیات قرآن کریم: خوانشی با رویکرد روانشناختی»، روان شناسی فرهنگی، دوره 2، شماره 2.
11. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1374). مفردات الفاظ قرآن، مترجم: غلامرضا خسروی حسینی،‌ تهران، مرتضوی.
12. ستوده، محمد و همکاران (۱۳۹۴). خانواده و تربیت مهدوی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود ؟عج؟.
13. سیدکلان، سیدمحمد و رضایی شریف، علی (1395). «اثربخشی آموزش سبک زندگی مبتنی بر مهدویت در بهزیستی روان شناختی و معنوی دانش آموزان»، مشرق موعود، دوره 10، شماره 40.
14. شولتس، دوآن (1388). روانشناسی کمال، مترجم: گیتی خوشدل، تهران، نشر پیکان.
15. شجاعی، محمدصادق و شجاعی، محمدمهدی (1404). «مدل مفهومی تاب آوری معنوی بر اساس دعای هفتم صحیفه سجادیه»، مطالعات اسلام و روان شناسی، دوره 19، شماره 38.
16. صدوق، محمد بن علی (1354). کمال الدین و تمام النعمة، بیروت، دار الکتب الإسلامیة.
17. صدوق، محمد بن علی (1395ق). کمال الدین و تمام النعمة، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
18. صدیقی، هنگامه (1400). «پیش بینی امید به زندگی بر اساس خودکارآمدی عمومی‌و سلامت روان در بین زنان شاغل در کتابخانه های شهر کرمانشاه»، روانشناسی و علوم رفتاری ایران، دوره 6، شماره 26.
19. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1375ق). المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی‌.
20. فاطمیان، عادل (1403). «تبیین نقش اندیشۀ انتظار در امیدآفرینی نستبیین نقش اندیشۀ انتظار در امیدآفرینی نسل جوان»، پژوهش های مهدوی، دوره 13، شماره 49.
21. طبرسی، احمدبن علی (14303ق). احتجاج، مشهد، نشرالمرتضی.
22. کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی، بیروت، دار الکتب الإسلامیة.
23. محققیان، زهرا؛ و پرچم، اعظم (1390). «تحلیل اخلاقی امید با تأکید بر آیات قرآن کریم»، پژوهشنامه اخلاق، دوره 4، شماره 13.
24. محمدی منفرد، بهروز و کاکاوند، محمد (1403). «نشاط، اخلاق و انتظار منجی»، مشرق موعود، دوره 18، شماره 73.
25. مصلحی، جواد و همکاران (1404). «معماری خانواده معنوی: تبیین الگوی پنج بعدی مبتنی بر استنطاق از قرآن و روان‌شناسی»، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره 19، شماره 39.
26. معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
27. مفتاح، احمدرضا و محمدی، ناصر (1397). «نقش باور به مهدویت در معنابخشی زندگی فردی»، فصلنامه مشرق موعود، دوره 12، شماره 46.
28. ملایی، حسن (1396). سبک زندگی منتظرانه، قم، انتشارات مرکز تخصصی مهدویت.
29. ملایی، حسن (1404). منزلت و مسئولیت خانواده منتظر، قم، موسسه بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود ؟عج؟.
30. ملکی راد، محمود (1395). خانواده و زمینه سازی ظهور، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
31. منصوری، محمدهادی (1399). «تحلیل ویژگی‌های امید صادق در نظریه انتظار مقام معظم رهبری»، نشریه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 17، شماره 62.
32. میرتبار، محمد (1390). جامعه منتظر، چالش­ها و آسیب‌ها، کتابخانه قائمیه.
33. نجفی، محمود؛ احدی، حسن؛ سهرابی، فرامرز و دلاور، علی (1394). «مدل پیش‌بین رضامندی زندگی بر اساس سازه‌های روانشناسی مثبت‌گرا»، مطالعات روان‌شناسی بالینی، دوره 6، شماره21.
34. نعمانی، محمد بن ابراهیم (1356). الغیبة، بیروت، مکتبة الصدوق.
35. نعمانی، محمد بن ابراهیم (1397). الغییبه، محقق: علی اکبر غفاری، تهران، مکتبة الصدوق.
36. نفیسی، علی اکبر (1355). فرهنگ نفیسی، بی‌جا، خیام.
37. Walsh, Froma. (1996). The Concept of Family Resilience: Crisis and Challenge. Family Process, 35(3), 261–281.
38. Walsh, F. (2016). Strengthening family resilience (3rd ed.). The Guilford Press.
39. Waller, Margaret A. (2001). Resilience in ecosystemic context: Evolution of the concept. American Journal of Orthopsychiatry, 71(3), 290–297.
40. Snyder، C.R.؛ Rand، Kevin L.؛ Sigmon، David R. (2017). Hope Theory. (Matthew W. Gallagher, Shane J. Lopez). Oxford University Press.
41. Snyder, C. R. (2002). TARGET ARTICLE: Hope Theory: Rainbows in the Mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275.
42. Snyder, C. R. (1994). The Psychology of Hope: You Can Get There from Here. Simon and Schuster.
43. Seligman, Martin E. P.; & Csikszentmihalyi, Mihaly. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14.
44. Rief, Winfried; & Anna Glombiewski, Julia. (2017). The role of expectations in mental disorders and their treatment. World Psychiatry, 16(2), 210–211.
45. Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238.
46. Jacquelynne S. Eccles & Allan Wigfield. (2002). Motivational Beliefs, Values, and Goals. Annual Review of Psychology, 53, 109-132.
47. Hatfield, E., Cacioppo, J. T., & Rapson, R. L. (1994). Emotional contagion. Cambridge University Press.